Mehmet Habip Bey, 1878 yılında Bolu'da dünyaya gelmiş ve Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde hem askeri hem de siyasi alanda kritik roller oynamış önemli bir Türk devlet adamıdır. Eğitimini Harbiye Mektebi'nde tamamlayan Habip Bey, genç bir topçu subayı olarak imparatorluk ordusunda göreve başlamış; ardından hem cephede hem de meclis çatısı altında vatanına hizmet etmiştir. İttihat ve Terakki çatısı altında Bolu mebusu olarak parlamentoya giren tarihi şahsiyet, Birinci Dünya Savaşı'nın mağlubiyetle sonuçlanmasının akabinde işgal güçlerince tutuklanarak Malta'ya sürgün edilen aydınlar arasında yer almıştır. Yaşamı 1926 yılında son bulan siyasetçinin hayat hikayesi, Osmanlı'nın yıkılış sürecindeki askeri ve sivil elitlerin mücadelesini yansıtan bir ayna niteliğindedir.
Askerlik Yılları ve Manastır Dönemi
Harbiye Mektebi'ni bitirdikten sonra askeri kariyerine topçu sınıfında başladı. Dönemin en hareketli askeri bölgelerinden biri olan Balkanlar'da görev alan genç subay, 1905 ve 1907 yılları arasında bölgede aktif faaliyet göstermiştir. Bu dönemde Mümtaz Yüzbaşı rütbesiyle Manastır Topçu Numune On Üçüncü Alayı bünyesindeki Dördüncü Bölük Kumandanlığı görevini yürütmüştür. Eğitim alanında da önemli roller üstlendi. Manastır Mektebi Harbiyyesi'nde İnşaatı Askeriyye Öğretmenliği yaparak geleceğin subay kadrolarının yetişmesinde rol oynamıştır. Bu öğretmenlik görevi, onun sadece bir sahra subayı olmadığını, aynı zamanda askeri mühendislik ve yapı bilgisine de hakim entelektüel bir yön taşıdığını göstermektedir. Dönemin Makedonya coğrafyası, Osmanlı aydınlarının ve subaylarının imparatorluğun geleceğini kurtarmak adına örgütlendiği bir merkez konumundaydı. Mehmet Habip Bey de bu atmosferde hem mesleki yeteneklerini geliştirmiş hem de imparatorluğun kaderini belirleyecek siyasi hareketlerin odağında yer almıştır.
Siyasete Giriş ve İttihat-Terakki Mebusluğu
İkinci Meşrutiyet'in ilanıyla sisteme geri dönüldü. Mehmet Habip Bey, askeri geçmişinin kazandırdığı prestijle 1908 yılında yapılan genel seçimlerde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin adayı olarak katılmıştır. Yapılan seçimlerin ardından Meclis-i Mebûsan'a Kastamonu Vilayeti'ne bağlı Bolu sancağı mebusu sıfatıyla girmeyi başarmıştır. Mecliste yasama faaliyetlerine aktif katılım sağladı. Ülkenin içinde bulunduğu çalkantılı siyasi ortamda partisinin politikalarını destekleyen genç mebus, 1912 yılında yenilenen seçimlerde de halkın güvenini tazelemeyi başarmıştır. İkinci döneminde de Bolu sancağını Meclis-i Mebûsan'da temsil etme hakkı kazanan siyasetçi, Osmanlı meclisinin en hararetli tartışmalarının yaşandığı, Trablusgarp ve Balkan Savaşları gibi büyük krizlerin eşiğindeki yasama dönemlerinde milletvekilliği görevini sürdürmüştür. Mebusluğu süresince hem Bolu yerelinin sorunlarını merkeze taşımış hem de imparatorluğun genel siyasetinin şekillenmesinde oy hakkıyla irade beyan etmiştir.
Malta Sürgünü ve Son Yılları
Birinci Dünya Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu için büyük bir yıkımla son bulmuş ve başkent İstanbul işgal edilmiştir. Savaşın ardından İttihat ve Terakki kadrolarına yönelik başlatılan tasfiye ve cezalandırma hareketlerinden Mehmet Habip Bey de payına düşeni almıştır. İşgal kuvvetleri tarafınden tutuklanan ve itilaf devletlerinin gözetiminde sürgüne gönderilen vatansever aydınların toplandığı Malta sürgünleri arasında Bolu mebusu da bulunmaktaydı. Savaşın sorumlusu olarak görülen siyasi ve askeri önderlerle birlikte Akdeniz'in bu uzak adasında zorunlu ikamete tabi tutulan siyasetçi, uzun süre memleketinden ve ailesinden uzak kalmıştır. Bu zorunlu ikamet süreci oldukça yıpratıcıydı. Memleketine geri döndükten sonra eski aktif siyasi günlerinden uzakta bir yaşam süren Mehmet Habip Bey, takvimler 1926 yılını gösterdiğinde hayata gözlerini yumuştur. Geride bıraktığı askeri ve siyasi kariyer, Osmanlı'nın çöküş yıllarında sorumluluk üstlenmiş bir kuşağın fedakarlık ve mücadele dolu hikayesinin bir yansımasıdır.
Mehmet Habip Bey'in Hayatındaki Önemli Dönüm Noktaları
Osmanlı İmparatorluğu'nun en çalkantılı dönemlerinde görev üstlenen Mehmet Habip Bey'in öne çıkan kariyer basamakları şu şekilde özetlenebilir:
- Harbiye Mektebi mezuniyetinin ardından topçu subayı olarak ordu bünyesinde fiili görev alması,
- 1905 ve 1907 yılları arasında Manastır'da bölük komutanlığı ile askeri öğretmenlik vazifelerini üstlenmesi,
- 1908 ve 1912 yıllarında yapılan Osmanlı genel seçimlerinde Bolu sancağı mebusu seçilerek parlamentoya girmesi,
- Birinci Dünya Savaşı'nın ardından İtilaf Devletleri tarafınden Malta'ya sürgün edilen mebuslar arasında yer alması.