Artvin'in Arhavi ilçesinde 4 Mayıs 1934 tarihinde doğan Mehmet Genç, Osmanlı iktisat tarihi alanında çığır açan araştırmalarıyla dünya çapında tanınan bir bilim insanıdır.
Hayatı boyunca arşiv belgelerine dayanan özgün bir tarih metodolojisi geliştiren Genç, 18 Mart 2021'de tedavi gördüğü hastanede 87 yaşında vefat etmiştir.
Akademik birikimiyle birçok üniversitede dersler veren duayen tarihçi, geride iktisat dünyasını aydınlatan çok sayıda uluslararası makale ve eser bırakmıştır.
Gençlik Yılları ve Akademiye İlk Adımlar
Eğitim hayatına İstanbul'da yön veren Genç, 1953 yılında tarihi Haydarpaşa Lisesi'nden başarıyla mezun oldu.
Yükseköğrenimini ise Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye ve İktisat Bölümü'nde 1958 yılında tamamladı.
Mezuniyetinin ardından devlet bürokrasisinde kısa süreli görevler üstlendi.
Ankara Valiliği bünyesinde maiyet memurluğu yaptıktan sonra Şereflikoçhisar'da kaymakam vekilliği görevinde bulundu.
Ancak onun asıl tutkusu bürokrasi değil, bilimsel araştırmalardı.
Bu amaçla 1960 yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Türk İktisat Tarihi Enstitüsü'ne asistan olarak girdi.
Burada dönemin efsanevi iktisat tarihçisi Ömer Lütfü Barkan'ın yanında asistanlık yaparak hem çalışma disiplinini geliştirdi hem de Osmanlı iktisat tarihi alanında derinlemesine uzmanlaşma şansı elde etti.
Enstitüde Sanayi Devriminin Osmanlı Sanayiine Etkisi başlıklı doktora çalışmasını yürüten Genç, 1965 ile 1982 yılları arasında aynı kurumda uzman kadrosunda çalışmalarına devam etti.
Arşiv Belgeleriyle Şekillenen Bir Ömür
Mehmet Genç, bilimsel çalışmalarına derinlik katmak amacıyla 1966 senesinden itibaren Başbakanlık Arşivi bünyesinde yoğun mesai harcamaya başladı.
Arşivdeki özverili mesaisinin ardından, Osmanlı İmparatorluğu'nun iktisadi yapısını anlamak için birincil el kaynakları ve resmi devlet vesikalarını araştırmalarının sarsılmaz temeli haline getirdi.
Tarih araştırmalarında belgelere verdiği bu olağanüstü önem, onu uluslararası alanda aranan bir isim haline getirdi.
Geliştirdiği özgün tarih yaklaşımları sayesinde 1973 yılından itibaren Osmanlı iktisat tarihine dair hem yurt içinde hem de yurt dışında düzenlenen pek çok bilimsel seminer, konferans ve toplantıya davet edilerek tebliğler sundu.
Deneyimli tarihçi, 1983 yılında Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'ne geçerek burada İktisat Tarihi ile Tarih Metodolojisi derslerini üstlendi.
Aynı zamanda 1985 ve 1988 yılları arasında TRT ekranlarında danışmanlık yaparak geniş kitlelere ulaşan nitelikli kültür ve bilim söyleşileri gerçekleştirdi.
1985 yılında ise İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nde yüksek lisans ve doktora düzeyinde dersler vermeye başladı ve buradan 2002 senesinde emekli oldu.
Bilime sunduğu üstün katkılar neticesinde 1996 yılında İstanbul Üniversitesi tarafından kendisine Genel Sosyoloji ve Metodoloji alanında Doktora Şeref Unvanı takdim edildi.
Emekliliğinin ardından da boş durmadı.
İstanbul Bilgi ve İstanbul Teknik üniversitelerinde dersler vermeyi sürdürdü.
Böylece yeni tarihçilerin yetişmesine katkı sağlamaya devam etti.
Ödüller, Eserler ve Büyük Miras
Evli ve iki çocuk babası olan değerli araştırmacının makaleleri Türkçe, İngilizce, Fransızca ve Yunanca gibi farklı dillerde dünya genelinde yayımlanmıştır.
Uzun yıllar boyunca ürettiği tebliğ ve makalelerini derleyip bazı eklemeler yaptığı en önemli eseri olan Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi, 2000 yılında okurlarla buluştu.
Bu başyapıt büyük yankı uyandırdı.
Eser, peş peşe prestijli ödüllere layık görüldü.
Kitap, 2000 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından fikir dalında ödüle değer bulundu.
Ertesi yıl ise aynı eserle saygın Aydın Doğan Vakfı Özel Ödülü'nü almaya hak kazandı.
Mehmet Genç, tarih ve sosyal bilimler alanındaki çığır açıcı çalışmaları sebebiyle 2015 yılında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ile onurlandırıldı.
Ömrünün son döneminde akciğer kanseriyle mücadele eden Genç, ardında doldurulması imkansız bir bilimsel miras bırakarak aramızdan ayrılmıştır.
Tarihçinin kaleme aldığı ve katkı sunduğu başlıca eserler şunlardır:
- Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi (2013)
- Ninti (2012)
- Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikasının Türkiye-AB İlişkilerine Etkileri (2005 - Barış Özdal ile birlikte)
- İstanbul Depremleri (2002 - Mehmet Mazak ile birlikte derleyici)
- Birleşmiş Milletler ve Uzmanlık Örgütleri Mevzuatı Cilt: 1 (1999)