Osmanlı'nın iktisadi yapısını arşiv belgeleri ışığında yeniden yorumlayan ünlü tarihçi Mehmet Genç, 18 Mart 2021 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti.
4 Mayıs 1934 tarihinde Artvin'in Arhavi ilçesinde Laz kökenli bir ailede dünyaya gözlerini açan araştırmacı, uzun ömrü boyunca gerçekleştirdiği titiz bilimsel çalışmalarla Türk tarih yazımında silinmez izler bırakmayı başardı.
Akademik kariyerine yön veren arşiv odaklı metoduyla bilinen yazar, özellikle Osmanlı iktisat tarihi sahasındaki özgün tezleriyle dünya çapında tanındı.
Eğitim Hayatı ve İlk Akademik Yıllar
Ortaöğrenimini İstanbul sınırları içinde tamamladı.
1953 yılında Haydarpaşa Lisesi'nden mezun oldu.
Yükseköğrenim için Ankara'ya giderek Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin maliye ve iktisat bölümüne kaydoldu.
Buradan 1958 yılında başarıyla mezun olmasının ardından, mülki idare alanında kısa süreli deneyimler edindi.
Bu doğrultuda Ankara Valiliği bünyesinde maiyet memurluğu yaptı.
Ayrıca Şereflikoçhisar ilçesinde kaymakam vekilliği görevinde bulundu.
Tarihçinin yönü, kısa süre sonra tamamen akademiye çevrildi.
1960 yılına gelindiğinde İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'ne adım attı.
Buradaki İktisat Tarihi Kürsüsü'nde, dönemin büyük tarihçisi Ömer Lütfi Barkan'ın asistanı olarak akademik hayata başladı.
Genç, hazırladığı "Sanayi Devrimi'nin Osmanlı Sanayiine Etkisi" başlıklı çalışmasıyla iktisat doktoru unvanını kazandı.
Aynı enstitüde 1965 ile 1982 yılları arasında iktisat tarihi uzmanı sıfatıyla verimli bir çalışma dönemi geçirdi.
Arşiv belgelerinin gücüne inanan araştırmacı, çalışmalarını derinleştirmek adına 1966 yılında Başbakanlık Arşivi'nde mesai yapmaya başladı.
Bu tarihten itibaren Osmanlı arşivlerinin sunduğu resmi evraklar, onun akademik üretiminin temel dayanağı haline geldi.
Akademik Katkıları ve Ders Yılları
Uzun yıllar boyunca elde ettiği birikimi öğrencileriyle paylaşmak isteyen Genç, 1983'te Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nde ders vermeye başladı.
Burada iktisat tarihi dersleri verdi.
Tarih metodolojisi alanında da eğitimler yürüttü.
Konsolide bütçe çalışmaları üzerine yoğunlaşarak bu alanda son derece önemli incelemeler gerçekleştirdi.
1973 yılından itibaren Osmanlı iktisat tarihine odaklanan ulusal ve uluslararası pek çok bilimsel seminer ile toplantıda tebliğler sundu.
Farklı mecralarda da rol üstlenen tarihçi, 1985-1988 yılları arasında TRT'de danışmanlık hizmeti verdi.
Kurum bünyesinde hazırlanan çok sayıda kültürel ve bilimsel sohbet programına katılarak geniş kitlelere ulaştı.
1985 yılından itibaren ise İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü bünyesinde yüksek lisans ve doktora programlarında öğrenim gören öğrencilere tarih ile sosyal bilimler alanında dersler verdi.
Yarım asra yaklaşan akademik emeğinin ardından, 2002 senesinde bu üniversiteden emekliye ayrıldı.
Genç, 1996 senesinde İstanbul Üniversitesi tarafından genel sosyoloji ve metodoloji dalında Doktora Şeref Unvanı ile onurlandırıldı.
Emeklilik döneminde de durmaksızın üretmeye devam eden bilim insanı, İstanbul Şehir Üniversitesi tarih bölümünde dersler verdi.
Aynı zamanda emeklilik sürecinde İstanbul Teknik Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Bölümü çatısı altında da uzun dönemler boyunca Osmanlı iktisat tarihi üzerine dersler vermeye devam etti.
Eserleri, Ödülleri ve Mirası
Evli ve iki çocuk babası olan akademisyen, sadece Türkçe değil, farklı dillerde de eserler kaleme aldı.
İngilizce, Fransızca ve Yunanca dillerinde yayımlanmış çok sayıda makalesiyle uluslararası literatüre katkı sağladı.
Yazarın yıllar boyunca kaleme aldığı tebliğ ve makalelerini çeşitli eklemelerle bir araya getiren 'Osmanlı İmparatorluğunda Devlet ve Ekonomi' isimli başyapıtı 2000 yılında basılarak Türkiye Yazarlar Birliği tarafından fikir ödülüne layık görüldü.
Hemen ertesi yıl, yani 2001'de, aynı kitap vesilesiyle Aydın Doğan Vakfı Özel Ödülü'ne layık bulundu.
Tarih dünyasında saygın bir yer edinen Mehmet Genç'in üstlendiği diğer önemli görevler ve layık görüldüğü unvanlar şunlardır:
- American Research Institute in Turkey (ARIT) yönetim kurulu üyeliği yapmıştır.
- 2015 yılında sosyal bilimler ve tarih dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü almıştır.
- 2015 yılında sosyal ve beşerî bilimler alanında Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Uluslararası Akademi Ödülü'ne layık görülmüştür.
- 2019 yılında TÜBA Genel Kurulu tarafından kurumun Şeref Üyeliği payesine seçilmiştir.
Ömrünü arşiv belgelerinin peşinde Osmanlı dünyasını aydınlatmaya adayan araştırmacı, geride zengin bir akademik miras bıraktı.