Osmanlı'nın son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan fırtınalı süreçte, Türk havacılık tarihinin en cesur sayfalarını yazan Mehmet Fazıl, 1889 yılında İşkodra'da dünyaya gelmiş kahraman bir Türk askeri ve öncü pilotudur. Bu efsanevi havacı, Balkan Savaşları'ndan Kurtuluş Savaşı'na kadar cepheden cepheye koşturdu. Tecrübeli pilot, 27 Ocak 1923'te İzmir'deki eğitim uçuşunda öğrencisiyle birlikte şehit düştü. Yaşamını gökyüzüne adayan bu büyük komutan, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde hava kuvvetlerinin temellerini atan eşsiz başarılarıyla tanınan simge isimlerden biridir.
Göklerde Başlayan Bir Vatan Aşkı
Aydınlı Kadı Abdurrahman Bey ile Saadet Hanım'ın evladı olarak dünyaya gelen genç Mehmet Fazıl, ilk olarak bir Fransız okulunda eğitim aldı. Buradaki eğitiminin ardından askeri hayata adım atarak Kuleli Askerî Lisesi'ne geçiş yaptı. 1907 yılında adım attığı Harp Okulu'ndan 29 Mart 1910 tarihinde teğmen rütbesiyle mezun oldu. Göklere olan tutkusu onu 25 Temmuz 1912'de havacılık sınıfına yönlendirdi ve hemen ardından eğitim alması amacıyla İngiltere'deki Bristol Havacılık Okulu'na gönderildi. Ancak Balkan Savaşları'nın patlak vermesi nedeniyle eğitimini tamamlayamadan memlekete dönmek zorunda kaldı. Yurda dönüşüyle birlikte Edirne Hava Müfrezesi'nde görevlendirilen genç pilot, bu kritik savaşta başarılı keşif uçuşları gerçekleştirdi. Balkan Savaşları'nın sona ermesiyle İstanbul Numune Tayyare Bölüğü'ne tayin edilen kahraman pilot, 1914 yılında ise Yeşilköy Tayyare Mektebi'nde başöğretmenlik görevini üstlendi.
İstanbul Semalarında Tek Başına Bir Destan
Birinci Dünya Savaşı'nın zorlu yıllarında Çanakkale Savaşları'na iştirak eden Mehmet Fazıl, 1915'te 4. Ordu bünyesindeki Birüssebi Tayyare Müfrezesi Komutanlığı görevine getirildi. Aynı yılın eylül ayında bu görevden ayrılarak Irak Grubu'na katıldı. 2. ve 3. Tayyare Bölükleri çatısı altında Elcezire ve Irak Cepheleri'ndeki muharebelere katılan kahraman subay, Kutül Amare ve Medine çarpışmalarında gösterdiği olağanüstü yararlılıklar sayesinde üsteğmenlik rütbesine terfi ettirildi. Havacılık alanındaki birikimiyle 1917 Kasım'ında Berlin'deki Mübayaa Komisyonu Tayyare Kısmı'na tayin edildi. 1918 Temmuz'unda ise yeniden cepheye, Yeşilköy 9. Tayyare Bölüğü'ne atandı. Bu dönemde tarihe geçecek efsanevi bir mücadeleye imza attı. 25 Ekim 1918 günü İstanbul hava sahasına taarruz eden 5 İngiliz uçağının karşısına tek bir uçakla çıktı. Gökyüzündeki bu amansız çatışmada düşman uçaklarını püskürtmeyi başardı. Kendisi ağır yaralanmasına ve uçağı ciddi hasar görmesine rağmen uçağını güvenli bir şekilde istasyona indirmeyi bildi. Bu muazzam başarının ardından haklı olarak yüzbaşı rütbesine yükseltildi.
Millî Mücadele'nin Kartalı ve Ebedi Miras
Hastanede gördüğü iki aylık tedavinin sonrasında Yeşilköy Tayyare İstasyon Komutanlığı'na tayin edilen Mehmet Fazıl, vatanın kurtuluşu için yeni bir plan peşindeydi. İstanbul'daki uçakların bir kısmını Anadolu'ya kaçırabilmek adına yoğun bir çaba sarf etti. Ne var ki bu girişiminden sonuç alamadı. Bunun üzerine kendisi de Maltepe'den kaçarak Anadolu'daki Millî Kuvvetlere katılma kararı aldı. Konya Tayyare İstasyonu'ndaki çalışmalarda faal rol üstlenen vatansever pilot, burada hazırlanan üç uçakla Uşak'ta 'Kartal Müfrezesi' ismi verilen birliği kurdu. Bu birlik, Millî Mücadele tarihimizin ilk hava birliği olma unvanını taşımaktadır. Aynı zamanda harekâtı bizzat başlatan kahraman komutan, ardından adı 2. Tayyare Bölüğü olan bu birliği, daha sonra da Batı Cephesi Tayyare Bölüğü'nü sevk ve idare etti. Demirci, Birinci İnönü, İkinci İnönü, Kütahya ve Sakarya gibi Türk tarihinin kader tayin edici muharebelerinde bizzat uçarak cephede üstün hizmetler sundu. 1922 yılındaki Büyük Taarruz zaferinin ardından ise başarıları binbaşılık rütbesiyle taçlandırıldı.
Kariyeri boyunca gösterdiği üstün kahramanlıklardan ötürü pek çok kıymetli nişan ve madalyaya layık görülmüştür:
- Harp Madalyası
- Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası
- 5. Rütbeden Kılıçlı Mecidi Nişanı
- Gümüş İmtiyaz Madalyası
- İstiklal Madalyası
- TBMM tarafından takdim edilen Takdirname
Büyük zaferin ardından İzmir'de konuşlanan havacılık birliklerinin grup komutanlığına getirilen kahraman pilot, ayrıca Hava Okulu bünyesinde uçuş başöğretmenliği vazifesini de yürüttü. Görevine büyük bir aşkla bağlı olan Binbaşı Mehmet Fazıl, 27 Ocak 1923'te pilotaj eğitimi verdiği öğrencisi Astsubay Mehmet Emin ile birlikte uçarken kazada hayatını kaybetti. Genç yaşta gelen bu acı kayıp, Türk havacılığını yasa boğdu. Naaşı İzmir Hava Şehitliği'nde ebedi istirahatgâhına tevdi edilen vatan evladı, Türk milletinin kalbinde yaşamaya devam etmektedir. Tarihe mal olan bu şanlı yaşam öyküsü, 1994 yılı yapımı olan altı bölümlük 'Kurtuluş' adlı televizyon dizisinde başarılı oyuncu Mehmet Aslantuğ tarafından canlandırılarak yeni nesillere aktarılmıştır.