Mehmet Fuat Umay, Türk çocuklarının geleceğini kurtarmak amacıyla Çocuk Esirgeme Kurumu'nu kuran, vatansever bir hekim ve siyasetçidir. 24 Şubat 1885 tarihinde Kırklareli'nde dünyaya gelen değerli şahısiyet, ülkenin en zorlu dönemlerinde hem cephe gerisinde hem de meclis kürsüsünde mücadele verdi. Genç cumhuriyetin inşasında büyük rol oynadı. Tıp eğitimi aldıktan sonra hekimlik yapan Umay, kurucusu olduğu dernek çatısı altında yetimlerin koruyucu babası haline geldi. Cumhuriyetin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından soyadı taltif edilen bu asil devlet adamı, gerçekleştirdiği Amerika seyahati sayesinde yetimlere yönelik yardım faaliyetlerini uluslararası bir boyuta taşımayı başarmıştır. 1963 yılında hayata gözlerini yumdu.
Tıptan Siyasete Uzanan Onurlu Bir Ömür
Çocukluk yıllarını Kırklareli'nde geçiren Mehmet Fuat, eğitim hayatını sırasıyla şu seçkin kurumlarda tamamlamıştır:
- Kırklareli'ndeki ilk ve orta öğrenim kurumları,
- Lise eğitimini aldığu tarihi Edirne Lisesi,
- Hekimlik diplomasını kazandığı seçkin İstanbul Tıp Fakültesi.
Mezuniyetinin ardından ilk görev yeri olan Tırnovacık'ta doktorluk mesleğini icra etmeye başladı. Balkan Savaşı'nın patlak vermesiyle memleketine dönen genç doktor, Kırklareli'de belediye tabipliği vazifesine getirildi. Savaşın getirdiği toplumsal yıkım, onu derin bir arayışa itti. Kırklareli'deki hekimlik günlerinde, ilerleyen yıllarda Çocuk Esirgeme Kurumu ismini alacak olan Himaye-i Etfal Cemiyeti'nin kuruluşunu gerçekleştirdi. Bu hayati cemiyetin Kırklareli Şubesi'nin başkanlığını üstlenerek kimsesiz çocukların sığınağı oldu. Vatan savunmasında da aktif görev almaktan çekinmedi. Müdafaai Milliye Cemiyeti'nin kurucu üyeleri arasında yer alarak işgale karşı direnişin sivil kanadında önemli vazifeler üstlendi. TBMM'nin açılmasıyla siyasi arenaya adım atan idealist hekim, 1920 ile 1923 yılları arasında Bolu milletvekili sıfatıyla mecliste yer aldı. Cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılından, demokratik dönemin dönüm noktası olan 1950 genel seçimlerine kadar olan süreçte ise doğup büyüdüğü kadim toprakları, yani Kırklareli'yi TBMM çatısı altında büyük bir sadakatle temsil etti.
Okyanus Ötesinde Çocuklar İçin Tarihi Bağış Kampanyası
Mehmet Fuat Bey, sadece yurt içinde değil, uluslararası alanda da Türk çocuklarının sesi olmak için büyük adımlar attı. TBMM, 21 Mart 1923 tarihinde onun okyanus ötesine yapacağı seyahate onay verdi. Amerika Birleşik Devletleri seyahati, 8 Nisan ile 3 Haziran 1923 tarihleri arasında yoğun bir tempoda gerçekleşti. Bu kapsamlı gezi, New York, Washington ve Chicago gibi pek çok büyük eyalet ve şehri içine almaktaydı. Gurbette çalışan Türk işçilerini ve vatandaşlarını bir araya getiren bu tarihi tur, büyük bir dayanışma hareketine dönüştü. Umay, gittiği her yerde Çocuk Esirgeme Vakfı yararına etkileyici konferanslar düzenledi ve bağış topladı. Samimi hitabeti sayesinde o dönem için muazzam bir miktar olan 100.000 doların üzerinde nakdi yardım elde etmeyi başarmıştır. Bu kaynak yetimlere can suyu oldu. ABD seyahati sadece maddi yardım toplamakla sınırlı kalmadı. Amerika'nın gelişmiş sağlık altyapısını yerinde inceleyen vizyoner hekim, buradaki tıp personellerinin çalışma standartlarını ve kurumsal işleyişi titizlikle raporladı. Yurda döndüğünde ise elde ettiği bu değerli tecrübeleri Türkiye Cumhuriyeti'nin erken dönem sağlık reformlarına yansıtarak çok mühim yasal düzenlemelerin yapılmasına öncülük etti.
Atatürk'ün Verdiği Soyadı ve Edebi Mirası
Türk çocuklarına adanmış bu örnek yaşam, devletin en üst kademesinde de büyük bir takdirle karşılandı. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Mehmet Fuat'ın bu eşsiz hizmetlerini ve Çocuk Esirgeme Kurumu'nu kurarak gösterdiği fedakarlığı bizzat onurlandırmak istedi. Gazi Mustafa Kemal, koruyucu dişi ruh veya şefkatli anne anlamına gelen "Umay" soyadını hekime kendi elleriyle verdi. 1950 yılındaki genel seçimlerde arzu ettiği başarıyı yakalayamayan tecrübeli siyasetçi, bu gelişmeyle beraber aktif politik yaşamına son verdi. Köşesine çekilen Umay, ömrünün kalan kısmında anılarını ve birikimlerini kaleme almaya karar verdi. Yazdığı kitaplarla ardında unutulmaz eserler bıraktı. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki gözlemlerini ve hatıralarını aktardığı "Amerika'da Türkler ve Gördüklerim" adlı eserini 1927 yılında neşretti. Siyasi kariyerini ve meclis yıllarını özetlediği "Seçmenlerimle Başbaşa" isimli ikinci eseri ise 1950 yılında okuyucuyla buluştu. Hayatını vatanına ve Türk çocuklarının aydınlık yarınlarına adayan saygıdeğer hekim Mehmet Fuat Umay, 1963 senesinde İstanbul'da bulunan sıcak yuvasında, 78 yıllık şerefli bir ömrün ardından sessizce hayata gözlerini kapamıştır. Geride bıraktığı koca çınar ise Türk çocuklarını korumaya bugün de devam etmektedir.