Uluslararası alanda adından söz ettiren heykeltıraş Mehmet Aksoy, 15 Mayıs 1939 tarihinde Hatay Devleti sınırlarında kalan Keseb kasabasında dünyaya geldi. Türkiye ile Almanya'da ürettiği devasa açık hava heykelleriyle tanınan sanatçı, kitleleri sanatla buluşturmayı temel gaye edindi. Özellikle 2006'da Kars'ta yaptığı İnsanlık Anıtı'nın 2011 yılında yıkılmasına gösterdiği dirençli duruşla toplumsal hafızada yer etti.
Akademiden Berlin Sokaklarına Uzanan Eğitim Yılları
Sanatçı, yedi çocuklu Türkmen bir ailenin ferdi olarak Hatay'ın Yayladağı ilçesinde çocukluğunu geçirdi. Öğrenimini Yayladağ, Hatay, Tarsus ve Antakya'da tamamladı. 1960 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nin Resim bölümüne kaydolarak sanat yolculuğuna başladı. Bir yıl sonra heykeli seçen Aksoy, 1967'ye kadar Prof. Şadi Çalık'ın atölyesinde eğitim gördü. 1969 yılında askerlik hizmetini başarıyla tamamladı. Hemen ardından akademide asistanlığa başladı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın açtığı yurt dışı eğitim bursu sınavını kazanarak 1970'te Londra'ya uçtu. Eğitimine Berlin Güzel Sanatlar Okulu bünyesinde kararlılıkla devam eden Aksoy, bir yandan Wolfgang Bier'nin demir işleme atölyesinde ter dökerken diğer yandan Bernhardt Heilege'nin atölyesinde sanatsal ufkunu genişletti.
Almanya'da bulunduğu bu süreçte Türk Toplumcular Ocağı bünyesinde sol düşünceyle tanışarak toplumsal eylemlerde aktif roller üstlendi. Sosyalist fikirlerini yansıttığı ilk dönem çalışmalarında, ezilenlerin ve işçi sınıfının sesini taşlara kazımayı sürdürdü. Almanya'daki bu ilk evresinde ürettiği başlıca yapıtlar şunlardır:
- Anlamak (1975)
- İşsiz (1977)
- Nazım Hikmet Büstü (1977)
- Nazım Hikmet Hapiste (1977)
- Nelson Mandela (1979)
- Köylü Başı (1979)
- Türkiye (1979)
Sanatçı, yüksek lisans eğitimini 1977'de tamamladıktan sonra 1978 yılında Türkiye'ye dönerek eski akademisinde ders vermeye başladı. Geniş halk kitlelerini sanatla buluşturma ve onlara heykeli sevdirme idealiyle hareket ederek parklarda ve sokaklarda açık hava resim, fotoğraf ve heykel sergileri düzenlemeyi bir alışkanlık haline getirdi.
Sürgün Dönemi, Siyasi Duruş ve Almanya'daki Yankılar
Türkiye'de 12 Eylül askeri darbesinin ardından evine yapılan baskın üzerine ülkeden ayrılmak zorunda kalan Aksoy, yeniden Berlin'e sığındı. Burada 1989 yılına kadar bağımsız bir sanatçı olarak üreten heykeltıraş, Kreuzberg semtinde kurduğu atölyede çalışmalarına hız verdi. Ayrıca, Türk Toplumcular Ocağı'nın yerine açılan Türk Merkezi'nin başkanlık görevini de üstlendi. Bu sıkıntılı dönemde yonttuğu eserlerde, Türkiye'deki siyasi gerilimleri ve zindanlarda işkence gören insanların çığlıklarını betimledi.
Almanya genelinde katıldığı sempozyum ve sanat fuarları sayesinde ismi geniş kitlelerce duyulmaya başlandı. Böylece Berlin'in en önemli kamusal alanlarına kendi heykellerini yerleştirmeyi başardı. Seksenli yılların ortalarına doğru tarzını değiştirerek daha soyut bir anlatım biçimine yöneldi. Bunun en belirgin örneği olan 1987 tarihli mermer Ayrılık heykeli, gurbetçi ailelerin çocuklarını getirmekte yaşadığı bürokratik dramı simgeliyordu.
Sanatçı, 1989'da Bonn kenti için hazırladığı Asker Kaçağı eseriyle açılan prestijli yarışmada birincilik kürsüsüne oturdu. Ancak Alman ordusunu küçük düşürdüğü iddiasıyla açılan davalar neticesinde heykelin meydanlara dikilmesi yasaklandı. Almanya'da uzun dönem boyunca siyasi tartışmaların odak noktası haline gelerek gündemi meşgul eden bu devasa yapıt, farklı eyaletleri gezdikten sonra en sonunda Potsdam kentinde kalıcı olarak sergilenmeye başlandı.
Anadolu Topraklarına Dönüş ve Kibele'nin Coşkusu
Almanya'da yükselen yabancı düşmanlığı ve Neo-Nazi hareketlerinin yarattığı huzursuzluk, vatan özlemiyle birleşince Aksoy'un Türkiye'ye dönüşünü hızlandırdı. Ülkesine adım atar atmaz Şahmeran Masalları isimli özgün yapıtıyla İstanbul Bienali'ne katılarak sanat çevrelerinde büyük beğeni topladı. Ankara ile İstanbul'da kişisel sergiler açan usta isim, heykellerinde Anadolu'nun köklü mitolojisine, tarihine ve zengin kültürüne odaklandı.
Doksanlı yıllardan itibaren Türkiye'nin pek çok büyük kentinde Aksoy imzalı anıtsal heykeller yükselmeye başladı. Levent İş Kuleleri ile Soyak yerleşkesinde yer alan Kibele Çeşmesi heykelleri, suyun meditatif gücünü estetikle harmanladı. Sanatçı bu eserlerinde suyun akışkanlığını, köpürmesini, sakinliğini ve çıkardığı sesleri hayatın sürekliliğini vurgulamak amacıyla ustalıkla yansıttı. Mehmet Aksoy, günümüde çalışmalarını Polonezköy yakınlarındaki Cumhuriyet Köyü'nde yer alan ve böcek ev adını verdiği sıra dışı atölye-evinde sürdürmektedir.