Mehmet Akan, Türk sanat dünyasına kazandırdığı özgün eserler, yönettiği oyunlar ve Bizimkiler dizisindeki Sabri Bey karakteriyle hafızalara kazınan usta bir tiyatrocu, koreograf, yazar ve halk bilimcidir. 1939 yılında Şanlıurfa'da dünyaya gelen Akan, geleneksel Türk tiyatrosunun zengin ögelerini modern sahne sanatlarıyla sentezleyerek tiyatromuzun gelişimine yön vermiştir. 2006 senesinde, Dostlar Tiyatrosu'ndaki yeni oyununun hazırlıkları esnasında hayata gözlerini yuman usta sanatçı, arkasında derin izler bırakan çok yönlü bir sanatsal miras bırakmıştır.
Eğitim Yılları ve Sanatla İlk Temas
Şanlıurfa doğumlu Mehmet Akan, ilk öğrenim aşamalarının ardından ortaokul eğitimini Birecik'te tamamladı. Lise öğrenimi için İstanbul'a giderek Haydarpaşa Lisesi'nden mezun oldu. Yükseköğrenim hayatına İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nde adım atan Akan, buradaki eğitimini son sınıfa kadar sürdürse de mühendislik yerine sanatı tercih etti. Üniversite yıllarında, sanatsal üslubuna hayran olduğu Genç Oyuncular topluluğuna 1959 senesinde dahil oldu. İlk yazarlık ve oyun yazma denemelerini bu çatı altında gerçekleştirdi. Nitekim 1961'de Kiraz Çiçek Açıyor Aykırı Dal Üstüne ve 1962'de Akçagüller ile Karagülmez isimli tiyatro oyunlarını bu topluluk bünyesinde seyirciyle buluşturdu. Aynı dönemde Türk Devrim Ocakları bünyesinde halk oyunları üzerine çalışmalar yürüttü. Sanatsal yelpazesini genişletmek amacıyla Madam Helenar'dan bale dersleri de alarak beden dilini ve dans yeteneğini geliştirdi.
Profesyonel Sahne Kariyeri ve Dostlar Tiyatrosu
Akan, profesyonel oyunculuk dünyasına 1962 yılında Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu'nda adım attı. Bu toplulukta sadece aktörlük yapmakla kalmadı, aynı zamanda yönetmenlik deneyimini de ilk kez burada yaşadı. Yönetmen koltuğuna oturduğu ilk eser, Haldun Taner'in kaleme aldığı ünlü Zilli Zarife oyunu oldu. Dört yıl boyunca bu tiyatroda kalarak Aklın Oyunu, Othello, Midas'ın Kulakları, Ferhat ile Şirin ve Keşanlı Ali Destanı gibi Türk tiyatrosunun köşe taşı niteliğindeki yapımlarında sahne aldı. Buradaki başarılı yılların ardından Ulvi Uraz Tiyatrosu'na geçiş yapan sanatçı, oyunculuğun yanı sıra 1968 yılında kendi yazdığı Ham Hum Şaralop adlı oyunu sahneleme fırsatı buldu.
1969 yılına gelindiğinde, Türk tiyatrosunun en önemli kurumlarından biri olacak Dostlar Tiyatrosu'nun kurucu kadrosunda yer aldı. Bu toplulukta uzun yıllar boyunca oyuncu, yönetmen ve koreograf olarak çok yönlü sorumluluklar üstlendi. Tiyatro bünyesinde halk oyunları ile çağdaş dansı sentezleme hedefiyle HASAD topluluğunu kurdu. Geleneksel dans motiflerini modern bir koreografiyle harmanlayan bu girişim, çağdaş Türk dansının gelişiminde önemli bir dönüm noktası oldu. Mehmet Akan, HASAD'daki çalışmaları esnasında dansçı Alev Akçin ile tanıştı ve hayatını onunla birleştirdi. Çiftin bu evlilikten 1981 yılında Saliha Şirvan adında bir kız çocukları dünyaya geldi.
Dostlar Tiyatrosu çatısı altında başarıyla sahneye koyduğu veya oyunculuk yaptığı önemli eserlerden bazıları şunlardır:
- Abdülcanbaz
- Düşmanlar
- Gün Dönerken
- Rosenbergler Ölmemeli
- Şili'de Av
- Yaz
Usta sanatçı, 1974 yılında Çekoslovakya'da sahnelenen Keşanlı Ali Destanı oyununun dans koreografisini hazırlayarak uluslararası alanda da yeteneğini gösterdi. Akan'ın tiyatro yazarlığındaki en büyük başarısı, 1982 tarihli Hikâye-i Mahmud Bedreddin adlı eseri oldu. Önce Ankara Sanat Tiyatrosu'nda, ardından da İstanbul Devlet Tiyatroları'nda sahnelenen bu başyapıt, büyük yankı uyandırdı. Bu başarılı oyunla sanatçı, Ulvi Uraz ve Ankara Sanatsevenler Derneği tarafından En İyi Yönetmen, İsmet Küntay Tiyatro Ödülleri'nde ise En İyi Yazar ödüllerine layık görüldü. Kariyeri boyunca en büyük gayesi, geleneksel Türk tiyatrosunun renkli ve dinamik ögelerini modern tiyatro sahnesine entegre etmek oldu.
Televizyon Şöhreti ve Zamansız Kayıp
Geniş kitleler onu televizyon ekranlarında tanıdı. Türk televizyon tarihinin en uzun soluklu ve sevilen yapımlarından biri olan Bizimkiler dizisinde apartman yöneticisi Sabri Bey karakterine hayat verdi. Huysuz, disiplinli fakat içten yöneticilik tarzıyla sergilediği bu rol, Akan'a tüm Türkiye genelinde büyük bir popþlerlik ve kalıcı bir sevgi kazandırdı. Bu efsanevi karakter, sanatçının tiyatro sahnelerindeki disiplinini ekranlara taşımasının bir meyvesiydi.
Sanat hayatına aktif biçimde devam eden Akan, Dostlar Tiyatrosu'nda Oyun Sonu adlı tiyatro oyununun prova aşamasındayken midesindeki kitle nedeniyle hastaneye yatırıldı. Kitleyi almak amacıyla gerçekleştirilen cerrahi müdahalenin ardından ne yazık ki ameliyat sonrası bir kanama geçirdi. Usta oyuncu, 9 Temmuz 2006 tarihinde İstanbul'da 66 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ebedi istirahatgâhı ise İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunmaktadır.