Cumhuriyet döneminin yetiştirdiği en parlak sanatçılardan biri olan ve dünya opera sahnelerinde fırtınalar estiren Leyla Gencer, 10 Ekim 1928 tarihinde İstanbul Polonezköy'de dünyaya gözlerini açtı. Yirminci yüzyılın en önemli sopranolarından kabul edilen sanatçı, 10 Mayıs 2008 tarihinde Milano'da yaşamını yitirdi. Batı dünyasında "La Diva Turca" ve "La Regina" ünvanlarıyla taçlandırılan Gencer, eşsiz yeteneğiyle Türkiye'yi küresel sanat arenasında gururla temsil etti. Geniş repertuarı ve canlandırdığı trajik karakterlerle tanınan sanatçı, Türk opera tarihinin en önemli köşe taşlarından biridir.
İstanbul'dan Ankara'ya Uzanan Eğitim Yılları
Sanatçının kökleri oldukça renkli bir aileye dayanıyordu. Safranbolulu köklü bir ailenin oğlu olan Hasanzade İbrahim Bey ile Litvanya asıllı Polonyalı katolik bir aileden gelen Alexandra Angela Minakovska'nın evliliğinden doğan Leyla, kozmopolit bir ortamda büyüdü. Annesi evlendikten sonra İslam dinini seçerek Atiye ismini alırken, aile ilerleyen dönemde Çeyrekgil soyadını benimsedi. Gencer, çocukluk yıllarında şekillenen kimliğini daha sonra "Müslüman ve oryantal bir altyapıdan geliyorum" sözleriyle özetleyecekti. Babası İbrahim Bey Karaköy'de hanlara sahipken, ağabeyi Hüseyin ile çiftçilik, balıkçılık ve su işletmeciliği gibi alanlarda çalışıyordu. Ayrıca Lale Sineması'nın işletmesini yürüten babasını genç yaşta yitiren Leyla, hayata erken olgunlaşarak atıldı. Eğitim hayatına İstanbul İtalyan Lisesi bünyesinde devam ederek mezun olan genç kız, zaman kaybetmeden İstanbul Devlet Konservatuvarı'na kaydoldu ve burada şan eğitimi almaya başladı. Konservatuvarda Cemal Reşit Rey, Muhittin Sadak ve Reine Gelenbevi gibi dönemin efsanevi isimlerinden dersler alarak yeteneğini şekillendirdi.
Konservatuvardaki eğitimi sırasında İtalyan soprano Giannina Arangi-Lombardi ile yolları kesişince, genç sanatçının kariyer çizgisi tamamen Ankara'ya kaydı. İstanbul'daki eğitimini yarıda bırakarak Arangi-Lombardi'nin özel öğrencisi olan Gencer, Ankara Devlet Tiyatrosu bünyesindeki opera korosuna kabul edildi. Ancak hocasını bir yıl sonra İtalya gezisi sırasında kaybedince, çalışmalarına bariton Apollo Granforte ile devam etmek durumunda kaldı. Koroda korist olarak başladığı görev, onun sesinin ve sahne ışığının tanınmasında ilk adım oldu. 1946 yılında varlıklı bir bankacı olan İbrahim Gencer ile dünya evine girerek ömür boyu sahne adı olarak taşıyacağı soyadını aldı.
Sahne Kariyeri ve Dünyada Yankı Uyandıran Başarıları
Ankara Devlet Operası'nda korist olarak çalışırken, 1950 yılında Cavalleria rusticana isimli eserde üstlendiği Santuzza rolüyle profesyonel sahne kariyerine ilk adımını attı. Performansıyla kısa sürede parlayan soprano, 1958 yılına kadar Ankara'da kalarak Türkiye'yi ziyaret eden yabancı devlet liderlerinin karşısına çıkan baş isim oldu. Ankara'daki görevi süresince sergilediği performanslarla yabancı liderlerin takdirini topladı. Kendisi için düzenlenen özel programlarda resitaller sunduğu devlet konukları şunlardı:
- Harry S. Truman ve Dwight Eisenhower gibi ABD başkanları,
- Yugoslavya'nın kurucusu Mareşal Tito,
- İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi ile eşi Prenses Süreyya,
- Ürdün Kralı Hüseyin.
Bu başarılar uluslararası sahnelere giden kapıyı araladı. Ankara'daki başarılarının ardından rotasını yurt dışına çeviren Gencer, Milano'dan San Francisco'ya, Londra'dan Buenos Aires'e uzanan çok geniş bir coğrafyada sanatını icra etti. Lucia, Norma, Lady Macbeth ve Violetta gibi opera tarihinin en zorlu karakterlerine hayat verdi. Farklı dillerdeki ve tarzlardaki yapıtları ustalıkla seslendirerek dinleyicilerin büyük beğenisini topladı. Performansları dünya basınında büyük yankı uyandırdı. İtalyan opera sahnelerinde kazandığı büyük başarılar nedeniyle ona "Leyla la Turca" lakabı layık görüldü. Sahne aldığı şehirler arasında Milano da bulunuyordu. Repertuarında tam 23 farklı bestecinin 72 ayrı eseri yer alan bu büyük diva, klasiklerin yanı sıra unutulmuş eserleri de gün yüzüne çıkardı. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı ünvanına layık görülen Leyla Gencer, ardında silinmez izler ve zengin bir opera mirası bıraktı.