Leylâ Erbil, 12 Ocak 1931'de İstanbul'da dünyaya geldi ve 19 Temmuz 2013'te yine aynı şehirde hayata gözlerini yumdu. Türk edebiyatının 1950 kuşağı içinde konumlanan yazar, orta sınıf ahlakını, bireyin iç dünyasını ve kadın-erkek ilişkilerini işlediği yapıtlarıyla Türkçe yazın dünyasında derin izler bıraktı. 2002 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterilen Erbil, Türkiye'den bu şerefe ulaşan ilk kadın yazar olma özelliğini taşımaktadır.
Kökler ve Gençlik Yılları
Erbil, Rumeli kökenli bir vapur baş makinisti olan babası Hasan Tahsin Bilgin ile Arnavut asıllı, Selanik doğumlu annesi Emine Huriye Hanım'dan dünyaya geldi; üç kız kardeşin ortancasıydı. İlk nefesini Fatih'teki dedesi Mehmet Efendi'nin konağında alan Leylâ, konak bir yangında kül olunca ailesiyle Beşiktaş'a taşındı. Babasının görevli olduğu şileple dünya seyahatine çıkma fırsatı bulduğu bu çocukluk yılları, onun dünya görüşünü kalıcı biçimde şekillendirdi. Deniz imgesi ve vapur, ilerleyen dönemde kaleme aldığı yapıtlarda sıklıkla karşımıza çıkacaktır.
Eğitim hayatı Esma Sultan İlkokulu'ndan başladı, Beşiktaş İkinci Kız Ortaokulu ve Beyoğlu Kız Lisesi ile devam etti. Ailenin Caddebostan'a taşınması nedeniyle son sınıfı Kadıköy Kız Lisesi'nde tamamladı. Lisede öykü ve şiir yazmaya başlayan genç Leylâ, İstanbul Üniversitesi'nde İngiliz Edebiyatı bölümüne kaydoldu. Üniversitenin ilk yılında evlendi ve okula kısa süre ara vermek zorunda kaldı; geri dönüşünde ablасı Mürvet Toksöz aracılığıyla edebiyat çevresiyle tanıştı.
Sait Faik'ten İlham, Ankara Yılları
İskandinav Havayolları'nda sekreter olarak çalıştığı dönemde, öykülerine hayranlık duyduğu Sait Faik ile yolları kesişti. Bu tanışma, Erbil'i şiir dünyasından düz yazıya yöneltti. 1954'teki ani ayrılığına dek Sait Faik ile sürdürdüğü derin dostluk, onun edebi kişiliğinin temel taşlarından biri oldu. Aynı yıl mühendis Mehmet Erbil ile evlenen yazar, çalışma hayatına Ankara'da Devlet Su İşleri'nde devam etti. Vüs'at O. Bener, Nezihe Meriç, Can Yücel, Orhan Peker ve İlhan Berk gibi isimlerle bağ kurduğu Ankara yılları, onun sanat çevresini genişletti.
1950 yılında yazdığı ilk kısa öyküsü “Uğraşsız”, dostlarının cesaretlendirmesiyle 1956'da Seçilmiş Öyküler dergisinde yayımlandı. Böylece aktif yayın süreçleri başlamış oldu. Öykülerini daha sonra şu dergilerde okurla buluşturdu:
- Ataç, Dost, Dönem, Papirüs
- Türk Dili, Türkiye Defteri, Yeditepe
- Yelken, Yeni a, Yeni Dergi, Yeni Ufuklar
Yapıtları ve Edebi Kimliği
1960 yılında kızı Fatoş'un dünyaya gelmesiyle aynı dönemde ilk öykü kitabı Hallaç yayımlandı. Varoluşçuluk felsefesinin gölögesinde şekillenen bu yapıt; yabancılaşma, intihar, bunalım, cinsellik ve anlam arayışı gibi ağır temaları bilinç akışı yöntemiyle işledi. Okur ilgisi sınırlı kaldıysa da Memet Fuat ve Behçet Necatigil kitabı takdirle karşıladı. Eş'in mobilyacılık iflasıyla birlikte aile 1961'de İstanbul'a taşındı; Erbil o yıl kurulan Türkiye İşçi Partisi'ne üye oldu, Sanat ve Kültür Bürosu'nda etkin görev üstlendi.
1968'de yayımlanan ikinci kitabı Gecede, Erbil'in edebi cesaretinin simgesi oldu. İzlediği ödül siyaseti da bu cesaretten bağımsız değildi: Sait Faik Hikâye Armağanı'nda yaşadığı hayal kırıklığının ardından Sait Faik Abasiyanık'in mezarı başında toplanan bir grup yazar arkadaşıyla birlikte yarışmalara bir daha katılmama kararı aldı. O tarihten itibaren her kitabının ilk sayfasına “Bu kitap hiçbir 'ödül'e katılmamıştır” ibaresini ekledi. Yazarlık anlayışı da aynı bağımsızlık ruhunu yansıtıyordu: Söz dizimi kurallarını yeniden düzenleyen, “Leylâ işaretleri” adını verdiği özgün bir noktalama sistemi geliştiren ve deneysel bir kelime hazinesi oluşturan yazar, Türkiye Yazarlar Sendikası'nın da kurucu üyeleri arasında yer aldı. 1969'da Bulgaristan Yazarlar Birliği'nin daveti üzerine konuk yazar sıfatıyla Sofya'ya gidip Bulgar yazar ve okurlarla bir araya geldi; edebiyat dünyasındaki uluslararası bağlantılarını bu dönemde pekiştirdi.