Nicolaus Copernicus (Mikolaj Kopernik), 19 Şubat 1473 tarihinde Polonya Krallığı'nın Thorn (Torun) kentinde, Balık burcunun etkisi altında dünyaya gelmiştir.
Gökbilim tarihini baştan yazan bu Polonyalı alim, gezegenlerin Güneş etrafında döndüğü esasına dayanan gün merkezlilik teorisini geliştirerek modern astronominin temellerini atmıştır.
Gökyüzü cisimlerinin hareketlerini açıklayan devrim niteliğindeki kuramıyla bilinen Kopernik, 24 Mayıs 1543'te Frombork'ta yetmiş yaşında hayatını kaybetmiştir.
Kilise eğitimi almak amacıyla gittiği İtalya'dan döndükten sonra çok yönlü bir yaşam süren hezarfen, yaşamı boyunca bilimsel çalışmalarına aralıksüz devam etmiştir.
Ailesi ve İlk Gençlik Yılları
Babası Krakov kökenli bir tüccar, annesi ise zengin bir aileden gelen Kopernik, dört çocuklu hanenin en küçük ferdiydi. Genç yaşta babasını kaybetmesiyle ailesindeki beş yetim çocuğun bakım sorumluluğunu üstlenmek zorunda kaldı. Bilim insanı hayatı boyunca hiç evlenmedi. Kardeşlerinden Andreas Augustinyan tarikatına mensup bir rahip, kız kardeşi Barbara ise Venedik'te rahibeydi. Katharina adındaki diğer kız kardeşi ise yerel yönetici olan Thorn valisi ile evlenmişti. Temel öğrenimini tamamladıktan sonra 1492 yılında Krakov'daki yükseköğrenim kurumuna kayıt yaptıran Kopernik; burada matematik, astronomi ve optik disiplinleri üzerinde uzmanlaştı. Hekimlik yapma ideali doğrultusunda tıp eğitimi de alan genç bilgin, boş vakitlerinde resim yapıyor ve antik Yunan şiirlerini Latinceye çeviriyordu.
İtalya Yılları ve Çok Yönlü Hizmetleri
Amcasının yönlendirmesiyle İtalya yollarına düşen Kopernik; Bologna, Padua ve Ferrara gibi dönemin seçkin üniversitelerinde altı sene boyunca tıp, hukuk, matematik ve gökbilim tahsil etti. Bir dönem Roma'da matematik dersleri veren alim, memleketine dönerek kilisede üst düzey idari bir vazife üstlendi. Aynı zamanda diplomat sıfatıyla dış ilişkilerde ülkesini temsil etti. Kopernik'in asıl ilgi alanı ise gökbilimdi.
Gökbilimde Devrim Yaratan Kuram
Kopernik'in gökbilim araştırmaları ömrünü adadığı en büyük tutkusuydu. O dönemde denizcilikte boylam hesaplama ve takvimlerin düzenlenmesi gibi çözüme muhtaç pratik problemler astronomide köklü yenilikler gerektiriyordu. Öğrencilik yıllarında Bologna'da hocası Novara'nın etkisiyle Batlamyus'un yer merkezli sistemine karşı derin kuşkular beslemeye başladı. Çünkü 17. yüzyıla kadar hakimiyetini koruyan bu antik Yunan sistemi, bilimsel açıdan aşırı karmaşık ve birbiriyle çelişen tutarsız varsayımlar barındırıyordu. Batlamyus sistemi oldukça karmaşıktı. Kopernik, evrenin işleyişini basitleştirmek ve matematiksel bir tutarlılık kazandırmak amacıyla şu adımları attı:
- Gezegenlerin ve Dünya'nın kendi ekseni çevresinde günlük, Güneş etrafında ise yıllık turlar attığını öne sürdü.
- Gök cisimlerini taşıyan yörünge kürelerinin merkezinde Dünya'nın değil, Güneş'in konumlandığını formüle etti.
- Gece ile gündüz döngülerinin, Dünya'nın kendi çevresindeki dönüşü sebebiyle ortaya çıktığını tespit etti.
Bu varsayımlar bilimsel gözlemlere dayanıyordu.
Modern Astronominin Doğuşu ve Kopernik'in Mirası
Kopernik, otuz yılı aşkın bir emeğin ürünü olan teorisini, De hypothesibus motuum coelestiumase constitutis commentariolus isimli küçük çalışmasında ve asıl büyük eseri olan De revolutionibus orbium coelestium ("Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine") kitabında detaylandırdı. Yakın dostlarının ısrarlı teşvikleriyle basılan bu devasa eserin ilk kopyası, yaşlı bilginin eline ölüm döşeğindeyken ulaşabilmiştir. Her ne kadar Güneş'i evrenin hareketsiz ve mutlak merkezi kabul eden bu yeni sistem de tamamen kusursuz olmasa ve hataları ilerleyen asırlarda Galileo Galilei tarafından ortaya çıkarılsa da, Kopernik'in attığı bu adım modern bilimin en kritik dönüm noktasıdır. Onun geliştirdiği tezler o devirde çok zor benimsenmiş olsa da, gökbilimde çığır açan bir devrimin kıvılcımını yakmıştır. C. Cengiz Çevik tarafından dilimize kazandırılan bu ölümsüz yapıt, günümüzde de bilim tarihi meraklıları için başucu eseri olma özelliğini korumaktadır.