İsmail Kemal Satır, 21 Nisan 1911 tarihinde Adana'da dünyaya gelmiş, ülkemizin hem tıp hem de siyaset sahnesinde önemli izler bırakmış kıymetli bir şahsiyettir. Kendisi hekimlik kökenli bir devlet adamıdır. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki eğitimini başarıyla tamamlayan Satır, 1937 yılından 1943 yılına kadar geçen süreçte memleketi olan Adana şehrinde hem serbest hekimlik hem de röntgen uzmanlığı alanlarında mesleğini icra etmiştir. Bu mesleki çalışmalarının yanı sıra Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) il teşkilatında da aktif görevler üstlenmiştir. Genç yaşta siyasetle tanışması onun tüm yaşamını şekillendiren temel dönüm noktası olmuştur. Böylece hekimlikten ülke yönetimine uzanan uzun soluklu bir yolculuk başlamıştır.
Tıptan Siyasete İlk Adımlar ve Bakanlık Yılları
Adana'daki yerel parti çalışmalarının ardından Kemal Satır, 1943 ve 1946 genel seçimlerinde CHP listesinden Seyhan (Adana) milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne adım atmıştır. Kısa sürede yetenekleriyle fark edilen siyasetçi, 1947 yılında CHP'nin yönetim kurulu üyeliğine getirilmiştir. Ardından 1949 ile 1950 yılları arasında Şemsettin Günaltay tarafından kurulan kabinede Ulaştırma Bakanı olarak görev yapmıştır. Bu süreçte ülkenin ulaşım altyapısının geliştirilmesinde mühim sorumluluklar üstlenmiştir. Ancak CHP'nin iktidarı kaybettiği tarihi 1950 genel seçimlerinde milletvekili seçilemeyerek parlamento dışında kalmıştır. Siyasi mücadeleden kopmayan Satır, 1957 genel seçimlerinde yeniden Adana milletvekili olarak meclise dönmeyi başarmıştır. Hızla yükselişini sürdürerek 27 Eylül 1959'da CHP genel sekreter yardımcılığı makamına seçilmiştir.
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinden sonra kurulan olağanüstü dönemde de Kemal Satır, aktif siyasi yaşamını sürdürmüştür. Bu doğrultuda oluşturulan Kurucu Meclis bünyesinde Adana ilini temsil etmek üzere görevlendirilmiştir. Satır, yeni anayasanın hazırlanması sürecinde de katkı sağlamıştır. Demokrasiye yeniden geçilmesinin akabinde yapılan 1961 ve 1965 seçimlerinde bu kez Elazığ milletvekili olarak parlamentoda yer almıştır. Takvimler 1962 yılını gösterdiğinde ise CHP genel sekreterliği gibi son derece kritik ve yönetimsel bir makama getirilen Satır, bu hassas görevi 1966 senesine kadar kesintisiz bir biçimde başarıyla sürdürmüştür. Ayrıca 1963-1965 yılları arasında kurulan İsmet İnönü kabinesinde Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı unvanıyla görev yapmıştır. Bu zorlu süreçte koalisyon ortakları arasında köprü olmuştur.
CHP İçindeki Fikir Ayrılıkları ve 'Satırcılar' Hareketi
1969 yılında tekrar Adana milletvekili seçilen Satır, CHP içinde yeni başlayan siyasi ve ideolojik dönüşüm süreçlerinde merkezî bir figür haline gelmiştir. O dönem partide filizlenen ortanın solu fikrine karşı çıkmıştır. Bu doğrultuda geleneksel çizgiyi savunan tutucu kanadın liderliğini üstlenmiştir. Parti içinde bu grup, liderlerinin soyadından mülhem 'Satırcılar' adıyla anılmıştır. Temmuz 1970'te gerçekleştirilen XX. Olağan Kurultay, bu iki grubun büyük mücadelesine sahne olmuştur. Kurultayda Kemal Satır'ın liderlik ettiği tutucu kanat, delegeler nezdinde aradığı desteği bulamayarak başarısızlığa uğramıştır. Bunun neticesinde Bülent Ecevit taraftarları Parti Meclisi bünyesindeki çoğunluğu tamamen ele geçirmiş ve parti içi iktidar mücadelesinde çok büyük bir avantaj elde ederek yeni dönemin kapılarını aralamışlardır. Yaşanan bu köklü değişim, partinin tarihi yönünü de derinden etkilemiştir.
Bu büyük kongre sonrasındaki parti içi çekişmeler nihayetinde tarihi bir kopuşla neticelenmiştir. 1972 yılında, CHP'nin efsanevi lideri İsmet İnönü'nün genel başkanlık koltuğunu devretmesine yol açan V. Olağanüstü Kurultay toplanmıştır. Bu gelişmenin ardından Kemal Satır, uzun yıllar emek verdiği CHP'den istifa etme kararı almıştır. Politikadan uzak durmayan tecrübeli isim, Eylül 1972'de Cumhuriyetçi Parti'yi (CP) kurarak genel başkanlık koltuğuna oturmuştur. Bu hamle siyasi dengeleri etkilemiştir.
Cumhuriyetçi Güven Partisi Dönemi ve Son Yılları
Kurulan bu yeni parti uzun ömürlü olmamış ve Mart 1973'te Millî Güven Partisi ile birleşme kararı almıştır. Bu birleşmenin sonucunda ortaya Cumhuriyetçi Güven Partisi (CGP) çıkmıştır. Yeni kurulan CGP'nin genel başkanlığına Turhan Feyzioğlu getirilirken, tecrübeli siyasetçi Kemal Satır da genel başkan yardımcılığı görevini üstlenmiştir. Deneyimli devlet adamı, 1973-1974 yılları arasında görev yapan Naim Talu koalisyon kabinesinde bir kez daha Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı sıfatıyla kabineye dahil olarak önemli sorumluluklar almıştır. Böylece devlet yönetimindeki tecrübelerini son kez yürütme organında kullanma imkanı bulmuştur. 1974 yılında aktif siyasi hayatını tamamen sonlandırma kararı alan Satır, siyaset sonrasında da boş durmamıştır. Uzun yıllar edindiği yönetim birikimini finans dünyasına aktararak bankacılık sektöründe üst düzey yöneticilik görevlerinde bulunmuştur.
Kemal Satır, parlamento tarihi boyunca milletin temsilcisi olarak çok yönlü görevler icra etmiştir. Halkın temsilcisi olarak pek çok dönem mecliste yer almıştır:
- 7. ve 8. Dönem Seyhan Milletvekilliği
- 11. ve 14. Dönem Adana Milletvekilliği
- 12. ve 13. Dönem Elazığ Milletvekilliği
- Kurucu Meclis Adana İli Temsilciliği
Hayatının son dönemlerinde büyük bir acı yaşayan Kemal Satır, eşi Memduha Satır'ı vefatından kısa bir süre evvel kaybetmiştir. Bu acı kaybın ardından kendisi de 23 Mayıs 1991 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur. Geride iki kız ve bir erkek çocuk bırakan Satır, Türk siyasi tarihinin en hareketli ve dönüşüm dolu dönemlerine tanıklık etmiş, hem hekim kimliği hem de devlet adamlığı vasfıyla hafızalarda yer edinmiştir.