Tıp dünyasının seyrini kökten değiştiren ve 14 Haziran 1868 tarihinde Baden bei Wien'de hayata gözlerini açan Avusturya doğumlu hekim Karl Landsteiner, alyuvarlardaki antijen-antikor tepkimelerini çözerek tıp biliminde çığır açan ABO kan grupları sistemini geliştirdi. O dönemlerde büyük riskler taşıyan kan aktarımlarını sıradan ve güvenli bir tedavi metodu haline getiren Landsteiner, bu devrim niteliğindeki başarısıyla 1930 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görülerek adını tıp tarihine yazdırdı.
Geleceğin dahi hekiminin çocukluğu acı doluydu, çünkü Karl henüz altı yaşındayken babası Leopold Landsteiner'ı kaybetmişti. Kendisinin babası tanınmış bir gazeteciydi. Kendisini annesi Fanny Hess büyüttü. Özel yeteneği ve çalışkanlığı sayesinde okul yaşamında yassıtlarının önüne geçerek her zaman en başarılı öğrenci olmayı başardı. 1885 yılında Viyana Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne kaydolan parlak genç, hekimlik eğitimi sırasında biyokimyasal çalışmalara derin bir ilgi duydu. Henüz öğrenciyken, diyetlerin kan bileşenleri üzerindeki etkisini inceleyen özgün bir arastırma makalesi yayımladı. 1891 yılında tıp eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra, beş yıl boyunca Münih'teki cesitli laboratuvarlarda arastırmalar yürüttü. Başarılı deha hekimin burcu İkizler'di. Buradaki deneyimler ona güç kattı.
Laboratuvar Yılları ve Kan Gruplarının Keşfi
Avusturya'ya dönen Landsteiner, 1896 yılında Viyana Hijyen Enstitüsünde Max Von Gruber'in asistanı olarak göreve başladı. Hemen ardından 1898 ile 1908 yılları arasında Viyana Üniversitesi Patolojik Anatomi bölümünde asistan olarak morbid fizyolojisi uzerine araştırmalar yaptı. Bu dönemde önemli isimlerle çalıştı. Ortak araştırmalar büyük ses getirdi. Landsteiner, o yıllarda tıp dünyasını meşgul eden kan nakli ölümlerine odaklanarak bu konuda önemli adımlar atmayı hedefledi.
On yedinci yüzyıldan beri bilinen ancak ölümle sonuçlandığı için yasaklanan kan aktarımının gizemini çözmek amacıyla aralıksız çalıştı. Alyuvarlar ile kan serumu arasındaki antijen-antikor tepkimelerini sürekli inceleyen başarılı hekim, 1901 yılında önemli sonuçlar elde etti. Alyuvarlarda A ve B adını verdiği iki antijen türünü saptayarak, serumdaki antikorları da anti-A ve anti-B olarak adlandırdı. Bu antijen ve antikorların varlığına göre insanlarda A, B ve O olmak üzere üç temel kan grubu bulunduğunu saptadı. Bir yıl sonra ise hem A hem de B antijenlerini barındıran AB kan grubunu da listeye ekledi.
Çocuk Felcinden Hollanda Yıllarına
Nakil sırasında farklı grupların kullanılmasıyla oluşan çökelme reaksiyonlarına karşı uyarılarda bulunarak bağışıklık kimyasının temellerini oluşturdu. Başarılı hekim, 1908 yılında Viyana'daki Wilhelm Kraliyet Hastanesinde görev alarak araştırmalarına farklı bir yön verdi. Yaklaşık on yılını çocuk felci (Poliomyelit) araştırmalarına adayarak, bu tehlikeli hastalığın nedenlerini çözmek için uğraştı. Vefat eden bir çocuğun omurilik sıvısını maymunlara enjekte ederek cocuk felcine bir virüsün yol açtığını kanıtlamayı başarıp tıp tarihine geçti. Bu buluş çocuk felciyle mücadelede çığır açtı. 1911'de Viyana Üniversitesinde Patolojik Anatomi Profesörü olan Landsteiner, immünoloji ve morbid anatomi konularında ses getiren çalışmalar yayımladı.
Haptenleri keşederek frengi immünolojisine ve Wasserman reaksiyonuna yeni bilgiler eklerken, Paroksismal Hemoglobinüri hastalığının anlaşılmasına da katkı saşladı. Hayatını tıbba adayan ünlü bilim insanı, 1916 yılında Helen Wlasto ile dünya evine girdi. Bu mutlu evlilikten bir erkek evladı dünyaya gelen Landsteiner, savaş sonrasında ülkesinden ayrıldı. 1919'da Hollanda'ya giderek La Haye'deki bir hastanede üç yıl boyunca araştırmalarını kesintisiz sürdürdü. Hayvan hemoglobinlerinin serolojik özgüllükleri, anafilaksi proteinleri ve yeni haptenler üzerine burada tam 12 bilimsel makale hazırladı.
Amerika Yılları, Nobel Ödülü ve Adli Tıbba Katkıları
Zor şartlar onu asla yıldıramadı. Landsteiner, 1922 yılında gelen daveti kabul ederek New York'taki Rockefeller Tıbbi Araştırma Enstitüsü'nde görev yapmaya başladı. Viyana'da başladığı patoloji derslerini 1922 ile 1943 yılları arasında New York'taki öğrencilerine de vermeye devam etti. Bağışıklık kimyasının kurucu basyapıtı sayılan 'The Specificity of Serological Reactions' adlı eserini burada yayımladı. 1929 yılında Amerika Birleşik Devletleri uyruğuna geçen hekim, kan gruplarına dair araştırmalarıyla 1930'da Nobel Tıp Ödülü'nü kucaklarken, 1939 yılında emekliye ayrılmasına rağmen laboratuvar çalşmalara ara vermeden araştırmalarını tutkuyla sürdürdü.
Wiener ile birlikte 1940 yılında rhesus maymunları üzerindeki çalışmalardan adını alan Rh faktörünü keşeden Landsteiner, anne ile bebek arasındaki bu uyuşmazlığın yeni doğanlarda ölümcül sarılığa yol açtığını kanıtlayarak tıpta büyük bir çığır açmıştır. Landsteiner'in imza attığı bu buluşlar, adli tıbbın şekillenmesinde ve gelişmesinde de çok büyük bir rol oynadı. Kan gruplarının babalık ve cinayet davalarında kesin kanıt olarak kullanılması adalet sistemine büyük güven getirdi. Kan gruplarının genetik yolla aktarıldığının kanıtlanması ise kalıtım ve antropoloji araştırmalarına yepyeni yöntemler kazandırdı. 24 Haziran 1943 günü laboratuvarında elinde pipetiyle çalışırken kalp krizi geçiren ünlü hekim, hastaneye kaldırıldı. Bu olaydan iki gün sonra, 26 Haziran 1943 tarihinde 75 yaşındayken New York'ta yaşamını kaybetti.
Bilim dünyasına kazandırdığı başlıca unsurlar şunlardır:
- ABO Kan Grupları Sistemi: Kan nakillerini tıp dünyasında kolay ve güvenli bir tedavi yöntemi haline getirmiştir.
- Rh Faktörü ve Uyuşmazlık: Wiener ile birlikte Rh pozitif/negatif sistemini bulmuş ve yeni doğan sarılıklarının nedenini açıklamıştır.
- Çocuk Felcinin Virüs Kaynağı: Poliomyelit hastalığına yol açan etkenin bir virüs olduğunu ilk kez saptamıştır.
- Adli Tıp ve Kalıtım Çalışmaları: Kan gruplarının babalık ve cinayet davalarında güvenilir birer kanıt olmasını saşlamıştır.