Türk sinema tarihinin en karakteristik seslerinden biri olan Mesanet Fatma Jeyan Mahfi Ayral Tözüm, 6 Ağustos 1928 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açmıştır. Babası ünlü tiyatro ve sinema sanatçısı Necdet Mahfî Ayral olan yetenekli isim, babasının rehberliğinde sanat dünyasına adım atmıştır. Küçük yaşta başladığı tiyatro ve seslendirme kariyerini hayatının son dönemlerine kadar başarıyla sürdürmüştür. Yeşilçam'ın altın çağındaki kadın karakterlerin arkasındaki gizemli ses olarak hafızalara kazınan usta sanatçı, 29 Ekim 2023'te aramızdan ayrılmıştır. Cumhuriyetin yüzüncü yılında vefat eden Tözüm, geride devasa bir sanatsal miras bırakmıştır.
Sahne Işıkları Altında Geçen Bir Çocukluk
Jeyan ismi, sanatçının babası tarafından Kamus-i Türki sözlüğü taranarak özel olarak seçilmiştir. Farsça kökenli bu sözcük, aslanın kükrerken çıkardığı heybetli sesi sembolize etmektedir. İlkokul yıllarının ardından eğitim hayatına Beyoğlu Kız Lisesi'nde devam eden genç yetenek, lise yıllarında sanata olan ilgisini pekiştirmiştir. Sahne tozuyla henüz sekiz yaşındayken, 1939 yılında tanışan sanatçı, tiyatro dünyasının duayeni Muhsin Ertuğrul tarafından keşedilmiştir. Ünlü yazar Henrik Ibsen'in kaleme aldığı 'Peer Gynt' adlı tiyatro eserinde rol alarak oyunculuk serüvenine resmi olarak başlamıştır. Bu erken başlangıç ona parlak bir gelecek hazırladı.
Yeşilçam'ın Görünmez Devrimcisi ve Mikrofon Yılları
Seslendirme stüdyolarıyla henüz on yaşındayken tanışan Jeyan Mahfi, 'Mutlu Günler' isimli sinema filminin seslendirmesiyle dublaj dünyasına adım atmıştır. Bu büyülü dünya onun asıl yuvası olmuştur. Yeşilçam sinemasının en ikonik ve en sevilen kadın başrol oyuncuları, beyaz perdede izleyicinin karşısına çıkarken aslında onların sesi olan bu eşsiz ve karizmatik ses tonuyla hayat bularak unutulmaz karakterlere dönüşmüşlerdir. Türkan Şoray, Filiz Akın, Belgin Doruk ve Fatma Girik gibi efsanevi isimleri yüzlerce filmde seslendirmiştir. Ayrıca Hülya Koçyiğit, Gülşen Bubikoğlu ve Emel Sayın gibi dönemin yıldızları da onun dublajıyla hafızalara kazınmıştır. Mikrofon başındaki performansı sinemaya damga vurmuştur. 1954 yapımı 'Beklenen Şarkı' filminde efsanevi sanatçı Zeki Müren, Cahide Sonku ve Hadi Hün ile birlikte kamera karşısına geçen oyuncu, bu tarihi çalışmanın ardından beyaz perde oyunculuğuna veda ederek kariyerine farklı bir yön çizmiştir. 1958 yılında ses mühendisi Rauf Tözüm ile hayatını birleştiren sanatçı, eşiyle ortaklaşa aldığı radikal bir kararla sinema oyunculuğunu tamamen bırakarak sadece çok sevdiğı tiyatro sahnelerine ve dublaj çalışmalarına odaklanmayı tercih etmiştir.
Evlilik, Sahne Aşkı ve Son Dönem Çalışmaları
Evliliğinin ardından ağırlıklı olarak tiyatroya yönelen sanatçı, 1964 ve 1965 yıllarında sahnelenen 'Çalıkuşu' oyunundaki performansıyla hafızalarda silinmez bir iz bırakmıştır. 1978 yılına kadar aktif olarak yaklaşık yüz tiyatro oyununda görev alan usta oyuncu, eşi Rauf Tözüm'ün ani vefatı üzerine sahnelerden çekilme kararı almıştır. Bu büyülü dünyadan uzaklaşmak onu derinden sarsmıştır. Tiyatro oyunculuğunu bıraksa da stüdyolardaki seslendirme mesaisine aralıksız devam ederek Türk izleyicisini büyülemeyi sürdürmüştür. İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu bünyesinden emekli olan sanatçı, kariyerinin sonraki döneminde televizyon dizilerinde de boy göstermiştir. Sanatçı, sesinin gücüyle radyoda da çalıştı.
Jeyan Mahfi Tözüm'ün sanat yaşamı boyunca seslendirdiği karakterlerin yer aldığı ve rol aldığı bazı önemli yapımlar şu şekildedir:
- Deliha 2 ve Deliha sinema filmlerindeki Rum Teyze karakteri
- Zeki Müren ile birlikte kamera karşısına geçtiği Beklenen Şarkı filmi
- Yaprak Dökümü dizisindeki Süreyya Hala rolü
- Ekmek Teknesi televizyon dizisindeki Hümeyra Sultan karakteri
- Tatlı Hayat, Dadı ve Şehnaz Tango gibi televizyon dizilerindeki rolleri
- Türkan Şoray'ın başrolünde yer aldığı Acele Koca Aranıyor ve Arım Balım Peteğim filmleri
- Filiz Akın'ın unutulmaz filmleri arasında olan Aşktan da Üstün ve Yumurcak seslendirmeleri
- Fatma Girik'in başrolde oynadığı Ezo Gelin ve Şoför Nebahat yapımları
Kişisel hayatında eşi Rauf Tözüm ile mutlu bir evlilik sürdüren Jeyan Mahfi, bu evlilikten İris adında bir kız çocuğu dünyaya getirmiştir. Eşinin trafik kazası sonucu vefatı, onun hayatında derin bir iz bıraksa da sanata olan tutkusu hiç sönmemiştir. İlerleyen yaşlarında İstanbul'da sakin bir huzurevi yaşamını tercih eden Tözüm, 29 Ekim 2023 tarihinde yaşlılığa bağlı doğal sebeplerle yaşama gözlerini yummuştur. Usta oyuncu, 95 yaşında vefat etmiştir. Cenazesi sanat camiası ve sevenleri tarafından son yolculuğuna uğralanan büyük sanatçı, Türk sinema tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır.