James Naismith, 6 Kasım 1861 tarihinde Kanada'nın Almonte kasabasında dünyaya gelmiş, kış aylarında sporcuları formda tutmak amacıyla 1891 yılında basketbol oyununu icat ederek dünya spor tarihini kökten değiştiren efsanevi bir beden eğitimi öğretmenidir. Küçük yaşta anne ve babasını tifo salgınında kaybeden Naismith, teyzesi ve amcasının yanında zorlu bir çocukluk geçirdi. Eğitimine Bennies Corners ilkokulunda başladı. Ardından Almonte Lisesi'nden 1883 yılında mezun oldu. Aynı yıl McGill University'de üniversite eğitimine adım atarak sporla dolu yıllarını başlattı. Zayıf fiziksel yapısına aldırış etmeden okulunu jimnastik, futbol ve Kanada futbolunda başarıyla temsil etti. 1888'de beden eğitimi lisans derecesini tamamladı ve 1890 yılında yüksek lisansını aldıktan sonra ABD'ye göç etti. Massachusetts eyaletinin Springfield şehrindeki YMCA International Training School bünyesinde beden eğitimi öğretmenliğine başladı. Aynı zamanda basketbolla beraber Amerikan futbolu kaskının da mucididir.
Şeftali Sepetlerinden Doğan Küresel Heyecan
Springfield'daki sert kış şartları, salon çalışmalarını öğrenciler için oldukça sıkıcı bir hale getirmişti. Okulun beden eğitimi bölüm başkanı, sert kış aylarında sporcuları formda ve zinde tutacak eğlenceli, güvenli ve adil bir salon oyunu tasarlaması için James Naismith'e tam 14 günlük süre tanıdı. Naismith, popüler spor dalları olan ragbi, futbol, lakros ve hokeyi analiz ederek işe başladı. Fiziksel temasları azaltmak amacıyla oyuncuların topla koşmasını yasakladı ve pas vermeyi tek geçerli seçenek haline getirdi. Kaleyi korumasız bırakmak ve güvenliği artırmak için hedef tahtasını oyuncuların baş seviyesinin üzerine yerleştirmeye karar verdi. Malzeme arayışı sırasında kapıcıdan ahşap kutular istedi fakat kapıcının şeftali sepetleri getirmesiyle oyunun kaderi değişti. Naismith, bu yeni oyuna "Basket Ball" adını verdi ve spor salonunun duvarlarına astığı 13 temel kuralı kaleme aldı.
Naismith'in spor salonuna astığı 13 kuraldan öne çıkanlar şunlardı:
- Top, bir ya da iki elle herhangi bir yöne firlatılabilir veya vurulabilir.
- Oyuncular topla koşamaz; topu yakaladıkları noktadan pas vermelidir.
- Rakibe omuz atmak, tutmak, çekmek veya itmek kesinlikle yasaktır.
İlk maç Aralık 1891'de, salonun iki ucundaki balkonlara monte edilen sepetlerle oynandı. Başlangıçta kuralları tam anlayamayan öğrenciler arasında büyük bir arbede yaşansa da zamanla disiplin sağlandı. Naismith'in bu oyun için Mayas kabilesinin Tlahiotenie isimli antik oyunundan ilham aldığı düşünülmektedir. Güney Amerika yerlilerinin bu milli oyunu, devasa bir alanda ve dik yerleştirilmiş mermer çemberlerle oynanmaktaydı. Naismith, bu kadim oyunu modern dünyanın kış antrenmanı ihtiyacıyla birleştirerek sepet topunun temellerini attı.
Akademik Başarılar ve Kolej Basketbolunun Doğuşu
Naismith sadece bir spor adamı değildi. Aynı zamanda çok yönlü bir entelektüeldi. 1898 yılında Denver şehrinde tıp eğitimi alarak tıp doktoru unvanını kazandı. Aynı yıl Kansas eyaletine taşınan Naismith, Kansas Üniversitesi'nin efsanevi basketbol programını kurarak okulun ilk kolej basketbol antrenörü ve atletik direktörü olarak tarihe geçti. Jayhawks takımını çalıştıran efsanevi isim, Amerikan kolej basketbolunun gelişiminde başrolü oynayan isimdi. Hayatı boyunca sporun ve sağlığın önemini savunan Naismith, "A Modern College" ve "Sağlıklı Yaşamın Özü" isimli iki kitap yazdı. 1. Dünya Savaşı sırasında ise vatansever bir duruş sergileyerek Kansas Piyadeleri bünyesinde papaz olarak görev aldı. Naismith, Amerikan vatandaşlığını ise 4 Mayıs 1925 tarihinde elde etti.
Olimpiyat Sahnesi, Miras ve Özel Hayatı
Basketbolun sınırlar ötesine uzanan büyük popüleritesi dünya genelinde son derece hızlı bir şekilde yayıldı. İcat edildikten bir yıl sonra basında yer bulan oyun, 1893'te Paris'teki Trevise sokağında yer alan cimnastik salonunda Avrupa'yla tanıştı. Sporun küresel düzeyde yönetilmesi amacıyla 20 Haziran 1932'de İsviçre'nin Cenevre kentinde FIBA kuruldu. 1904 yılında gösteri sporu olan basketbol, 1936 Berlin Yaz Olimpiyatları'nda resmi bir spor branşı olarak kabul gördı. Naismith, Berlin'de madalyaları bizzat şampiyon takımlara takdim ederek hayatının en gururlu anlarından birini yaşadı. Yaşamının son demlerinde 1938 yılındaki National Invitation Tournament ile 1939 yılındaki Amerikan Kolej Sporları Kurumu turnuvasını görme şansına erişerek basketbolun ulaştığı devasa zirveye tanıklık etti.
Özel hayatında iki kez evlenen efsanevi mucit, ilk evliliğini 1894 yılında Maude Evelyn Sherman ile gerçekleştirdi. Bu mutlu evlilikten çiftin beş çocuğu dünyaya geldi. Eğşinin 1937 yılındaki vefatının ardından, 1939 yılında Florence B. Kincaid ile evlendi. Ancak bu evlilikten kısa süre sonra, 28 Kasım 1939 tarihinde Kansas eyaletinin Lawrence şehrinde 78 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Naismith'in mirası bugün hâlâ milyonları sürüklemektedir. Doğduğu yer olan Kanada'nın Ontario eyaletine bağlı Almonte kasabasında efsanevi mucitin anısına dikilmiş görkemli bir heykeli bulunmaktadır.