Matematik ve fizik tarihinin en parlak, en sıradışı zihinlerinden biri olan James Gregory, 1638 yılında İskoçya'nın liman kentlerinden Aberdeen'de dünyaya gelmiştir. Genç yaşta gösterdiği üstün analitik yetenekle bilim camiasının dikkatini çeken ünlü düşünür, 1663 yılında kaleme aldığı ve dönemin önemli yapıtlarından sayılan Optica Promota (Optiğin Gelişimi) adlı eseriyle büyük bir şöhret basamağını tırmanmıştır. Bu adımlar bilimde çığır açtı. Janet Anderson ve John Gregory çiftinin evladı olan deha, geometri ile integral üzerine yoğunlaşmıştır. Genç yaşta geçirdiği ani sağlık sorunları nedeniyle 1675 yılının ekim ayında Edinburgh'da hayata veda eden bilim insanı, bilim dünyasında derin bir iz bırakmıştır.
Aberdeen'den Padova'ya Uzanan Akademik Yolculuk
Gregory, ilk ciddi akademik adımlarını doğup büyüdüğü topraklarda yer alan Marischal College bünyesinde atmıştır. Buradaki eğitimini 1657'de tamamlayan genç bilim insanı, ufkunu genişletmek amacıyla yeni arayışlara girmiştir. Matematiksel arayışlarla 1662 yılında Londra yolunu tutmuştur. Orada yeni fikirler edindi. İskoçya dışındaki bu ilk deneyiminin ardından, 1664 ile 1668 yılları arasında yönünü İtalya'ya çevirmiştir. Venedik sınırlarındaki Padova Üniversitesi bünyesinde matematik alanında çok yönlü araştırmalar ve incelemeler gerçekleştiren Gregory, kuramsal alt yapısını mükemmel düzeye ulaştırmıştır. Buradaki kazanımları son derece büyüktü. Ülkesine büyük bir birikimle döndüğü 1668 yılında, vatanı İskoçya'nın en eski eğitim kurumlarından olan Saint Andrews şehrindeki St Andrews Üniversitesi'nde matematik profesörlüğü kürsüsüne getirilerek onurlandırılmıştır.
Matematik ve Astronomide Çığır Açan Keşifler
James Gregory'nin adını bilim tarihine altın harflerle kazıyan en büyük atılımı, modern teleskopların atası sayılan ve kendi adıyla anılan Gregory Yansıtıcısı adlı ilk yansımalı teleskop tasarımıdır. Optica Promota adlı ilk kitabında bu harika fikri en ince ayrıntısıyla tasarlamıştır. Bu çalışma onu ünlü yaptı. Bunun yanı sıra, yüksek hesabın en karmaşık düşüncelerinden biri olan temel teoremi başarıyla kanıtlamayı başararak adını kanıtlar dünyasına dahil etmiştir. Arı geometri ve analitik geometri alanlarıyla yakından ilgilenerek diferansiyel ile integral hesaplama sistemleri üzerinde derinlemesine yöntemler geliştirmiştir. Sayısal analizlerde de fark yaratan bilim insanı, o dönemlerde büyük gizem barındıran pi sayısının değerini başarıyla yeniden hesaplamayı bilmiştir. Bu, büyük bir başarıydı. Yay ve teğet serisi açılımlarını bularak matematiksel analize büyük bir ivme kazandıran Gregory, evrensel ölçekli bir düşünür olduğunu göstermiştir. Bu eşsiz zekaya duyulan saygının bir nişanesi olarak, Dünya'nın tek uydusu konumundaki Ay üzerindeki büyük bir krater Gregory ismiyle adlandırılıp sonsuzluğa emanet edilmiştir.
Zirvedeki Yıllar, Aile Yaşamı ve Erken Veda
Akademik basamakları büyük bir azimle tırmanmayı sürdüren Gregory, 1674 senesinde Edinburgh Üniversitesi Matematik Kürsüsü Başkanlığı makamına getirilerek kariyerinin en yüksek dönemine ulaşmıştır. Bu atama onun gücünü gösterdi. Bilim dışındaki hayatında ressam kızı Elrick ile evlenen Gregory'nin bu evlilikten James adında bir oğlu olmuştur. Aile hayatı oldukça huzurluydu. Ancak kader, ona dünyaya sunduğu ve sunacağı değerli katkıları çoğaltabileceği uzun bir ömür sunmamıştır. Matematik dünyasına büyük bir miras bırakan deha, henüz 37 yaşındayken, 1675 yılının ekim ayında İngiltere sınırlarındaki Edinburgh kentinde geçirdiği ani bir felç sonucu yaşamını kaybetmiştir.
James Gregory'nin Başlıca Eserleri
Bilim dünyasının kısa sürede büyük değişimler yaşamasına zemin hazırlayan ünlü dehanın ardında bıraktığı başlıca yapıtlar şunlardır:
- Optica Promota (Optiğin Gelişimi) - 1663
- Vera Circuli et Hyperbolae Quadratura (Daire ve Hiperbolün Doğru Kareleştirilmesi) - 1667
- Geometriae Pars Universalis (Geometrinin Evrensel Bölümü) - 1668