Kırım Tatarı kökenli emekli albay ve devlet adamı İsmail Murza Müftüzade, 3 Mayıs 1841'de Gözleve'de dünyaya gelmiştir. Kırım Tatar soylularından gelen ve nüfuzlu bir askerin oğlu olan Müftüzade, dönemin zorlu askeri ve siyasi koşulları altında Sankt-Peterburg'da aldığı prestijli eğitim sonrasında Kırım Tatar filosunda ordu saflarına katılmıştır. Askerlik hizmetinden sonra sivil siyasete yönelmiştir. Rus İmparatorluğu'nun 3. Devlet Duması'nda milletvekilliği yapan ünlü mebus, Nisan 1917 tarihinde Simferopol'de vefat etmiştir.
Soylu Kökler ve Askeri Geçmiş
Müftüzade'nin babası Tümgeneral Batır Çelebi Müftüzade olup, annesi ise Hakime Mehdi Takmaeva'dır. Ailesi oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. Paternal soy hattı, Rus idaresi altındaki Kırım Tatar halkının ilk müftüsü kabul edilen Musallaf Efendi'ye kadar uzanır. Babasının izinden giden İsmail Murza, Sankt-Peterburg'daki eğitimini yarıda bırakarak Kırım Tatar Can Muhafızları filosuna katılmıştır. Burada astsubay rütbesiyle başlayan askeri serüveni, zaman içinde kazandığı başarılarla kurmay yüzbaşılığına kadar sürmüştür.
İmparatorluk bünyesindeki başarılı askeri hizmetlerinin ardından, 1893 yılında albay rütbesini alarak askeri üniformasını giyme hakkıyla birlikte emekliye ayrılmıştır. Albay rütbesiyle ordudan ayrıldıktan sonra Simferopol'e yerleşerek kendisini tamamen bölge halkının kalkınmasına adamıştır. Kırım'da yaşayan yoksul Müslüman tebaanın eğitim alabilmesi ve refaha kavuşması amacıyla çeşitli hayır dernekleri kurmuştur. Bu kurumlara şahsi servetinden büyük kaynaklar aktarmıştır.
Toplumsal Hizmetler ve Eğitim Atılımları
Evpatorya'da Kırım Tatar gençlerinin modern tarım yöntemlerini öğrenmesi için bir ziraat okulu açılmasını sağlamış ve masraflarını üstlenmiştir. Kırım Tatarlarının askeri tarihteki katkılarını ele alan bilimsel makaleler yazarak ülkenin ilk laik tarihçisi olarak anılmıştır. Makaleleri önemli arşiv dergilerinde yayımlanmıştır. Simferopol Tatar Öğretmen Okulu onursal mütevelliliği sıfatıyla eğitime önemli destekler sağlayan Müftüzade, dönemin İmparatorluk yönetimi tarafından birçok nişanla taltif edilmiştir.
- Hristiyan olmayan tebaaya özel 3. derece Saint Stanislav Nişanı
- Askeri hizmetlerde üstün gayret ödülü olarak Aziz Stanislaus Nişanı
- Eğitim alanındaki onursal hizmetleri vesilesiyle Saint Anna Nişanı
Siyasi Kimliği ve Duma Mebusluğu
Sivil toplumdaki aktif rolünü siyaset sahnesine de taşıyan Müftüzade, Evpatorya bölgesinde zemstvo konseyi başkanlığı yapmıştır. Kırım Tatar topluluğunun siyasi haklarını koruma hedefiyle İttifaki-Müslimin partisinin Kırım şubesinin kuruluşunda aktif görev almıştır. Kırım genelinde oldukça geniş topraklara hükmeden Müftüzade, eşi Saide Hanım'ın da desteğini arkasına alarak bölgenin ekonomik refahı ve sosyal dinamikleri üzerinde son derece belirleyici ve etkili bir konuma yükselmeyi başarmıştır.