İsmail Hakkı Berkok, hem savaş meydanlarında hem de kalem tutan elleriyle tarihe yön vermiş çok yönlü bir generaldir. Çerkes kökenli komutan, Kayseri’nin Pınarbaşı ilçesine bağlı Yağlıpınar köyünde 1889 veya 1890 yılında doğdu. Vatan savunması yolunda iki kardeşini Çanakkale’de şehit veren fedakar bir aileden gelmekteydi. Eğitim hayatının ardından Makedonya’dan Kafkasya’ya uzanan geniş bir coğrafyada kritik görevler üstlendi. Sahadaki örgütleme yeteneği ve kurmay aklıyla, Türk askeri tarihinin en kritik dönemlerine adını altın harflerle yazdı.
Cephelerden Harbiye Kürsülerine Uzanan Bir Ömür
Askeri kariyerine adım atarken aldığı sağlam eğitim, onun gelecekteki başarılarının temeli oldu. İsmail Hakkı Bey, 1910 senesinde önce Harbiye'yi, ardından ise Harp Akademisi'ni üstün başarıyla tamamlamayı başardı. Mezuniyetinin hemen sonrasında Makedonya bölgesinde yer alan önemli bir tümenin kurmay başkanlığına atandı. Aynı yıl içerisinde Harp Okulu Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde de mesaiye başladı. Sırasıyla Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı gibi büyük mücadelelerde yer aldı. Bu süreçte hem Irak hem de Kafkas cephelerinde amansız bir mücadele yürüttü.
Kafkasya coğrafyası onun askeri yaşamında çok ayrı bir yere sahipti. Takvimler 1918 yılının başlarını gösterdiğinde Dağıstan başta olmak üzere Kuzey Kafkasya’da Osmanlı adına teşkilatlanma faaliyetleri gerçekleştirdi. Mayıs 1918’de Osmanlı Devleti desteğiyle kurulan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin bağımsızlık kazanması adına yoğun çaba gösterdi.
Milli Mücadele döneminde de aktif görev alarak vatanın bağımsızlığı için ter döktü. Doğu Cephesi ve diğer kritik bölgelerdeki askeri birikimini Türk Kurtuluş Savaşı sırasında da ordunun hizmetine sundu. Cephedeki sıcak çatışmaların ardından tecrübelerini genç subaylara aktarmak amacıyla Harp Okulu'nda taktik (tabiye) dersleri verdi. Cumhuriyet döneminde de askeri alandaki hizmetlerini sürdüren Berkok, Askeri Yargıtay üyeliği vazifesini üstlendi ve 1946 senesinde Tuğgeneral rütbesiyle bu kutsal üniformaya veda ederek emekli oldu.
Üstlendiği Kritik Askeri Görevler
Tuğgeneral Berkok, parlak askeri hayatı boyunca Osmanlı ordusunda ve Türkiye Cumhuriyeti bünyesinde sayısız stratejik görevi yerine getirmiştir. Bunlardan en önemlileri şunlardır:
- İştip Redif Tümeni Kurmay Subaylığı ile 13. Kolordu ve 4. Kolordu Kurmay Başkanlığı
- Kuzey Kafkas Kolordusu ve Ordusu Kurmay Başkanlığı ile Komutanlığı
- Harp Akademileri bünyesinde Harp Tarihi Öğretmenliği ve Harbiye Okulu Tabiye Grubu Başöğretmenliği
- Merkez Ordusu İstihbarat Şubesi Müdürlüğü ile 6. Ordu Harekât Şubesi Müdürlüğü
- Harp Tarihi Encümeni Başkanlığı, Ordu Dairesi Başkanlığı ve son olarak Askeri Yargıtay Üyeliği
Siyaset Yılları, Çok Yönlü Kişiliği ve Mirası
Üniformasını çıkardıktan sonra da ülkesine hizmet etmeye devam eden İsmail Hakkı Berkok, siyasete adım attı. Demokrat Parti çatısı altında Kayseri Milletvekili olarak 1950 ile 1954 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev yaptı. Kayseri halkının teveccühüyle ikinci dönemde de milletvekili seçilmeyi başardı. Ancak bu dönemde sağlığı bozuldu. Henüz yeni yasama döneminde görevine fiilen başlayamadan, 11 Mayıs 1954 tarihinde hayata gözlerini yumdu.
Berkok sadece bir asker değil, aynı zamanda entelektüel derinliği son derece yüksek bir şahsiyetti. Tarihçi kimliğiyle öne çıkan general, çok dilli yapısıyla da dikkat çekiyordu. Ana dili Türkçe ve ana kökeni olan Adığece haricinde Rusça, Fransızca, Arapça ve Farsça dillerine de hakimiyeti vardı. Seçkin askeri ve edebi çalışmaları, onun askeri strateji uzmanı ve tarihçi yönünü kanıtlar niteliktedir.
Evli ve üç çocuk babası olan komutan, vatan savunmasındaki üstün başarılarından ötürü çok sayıda nişan ve madalya ile taltif edilmişti. Kendisine takdim edilen ödüller şunlardır:
- Harp Madalyası
- Kılıç Liyakat Madalyası
- Kılıç Gümüş İmtiyaz Madalyası
- Kılıçlı Osmani Madalyası
- İstiklal Madalyası
Tarih sayfalarında hem kahraman bir kumandan hem de ufku geniş bir entelektüel olarak yer alan İsmail Hakkı Berkok’un anısı ve mirası yaşatılmaktadır.