Türkiye'de İngiliz ve Amerikan edebiyatı çalışmaları ile tiyatro biliminin kurumsallaşmasında öncü rol oynayan Ali İrfan Şahinbaş, 10 Nisan 1913 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Eğitim hayatını yurt dışında taçlandıran akademisyen, hem spor sahalarındaki rekorları hem de ülkemizde tiyatro eğitiminin üniversite çatısı altında toplanmasını sağlayan vizyoner çalışmalarıyla tanındı. Hayatı boyunca akademik dünya ile kültürel diplomasi arasında köprüler kuran Şahinbaş, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki görevinden emekli olduktan sonra 2 Nisan 1990'da Ankara'da vefat edene dek geride derin izler bıraktı.
Akademik Yaşamı ve Tiyatronun Kurumsallaşması
İstanbul Lycée Saint-Joseph'ten mezun olduktan sonra yüksek öğrenimini 1932 ile 1937 yılları arasında Cambridge Üniversitesi'nde tamamlayan Ali İrfan Şahinbaş, ülkesine dönünce akademik kariyerine adım attı. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde İngiliz Dili ve Edebiyatı alanında doçent unvanıyla dersler vermeye başladı. Başarılı çalışmalarıyla dikkat çeken akademisyen, 1950 yılından itibaren Amerikan Edebiyatı kürsüsünde profesör olarak görev yaptı. Tiyatroya olan ilgisi onu 1952-1953 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri'ne taşıdı ve Rockefeller Vakfı'nın sağladığı burs imkanıyla Harvard ile Pennsylvania üniversitelerinde Amerikan tiyatrosu üzerine kapsamılı araştırmalar yürütmesini sağladı. Türkiye'deki tiyatro eğitimini modern ve bilimsel bir temele oturtma çabaları, bu dönemdeki incelemeleriyle daha da olgunlaştı.
Yurda dönüşünde tiyatronun bir bilim dalı olarak ele alınması gerektiğine inanan Şahinbaş, bu doğrultuda önemli bir girişim başlattı. Onun öncülüğünde 1958 yılında kurulan Tiyatro Enstitüsü, bu sanat dalının akademik bir disiplin olarak incelenmesinin önünü açtı. Kuruluşta Bedrettin Tuncel başkanlık görevini üstlenirken, İrfan Şahinbaş da başkan yardımcısı olarak enstitünün gelişimine yön verdi. Bu akademik girişim zamanla büyüdü; 1964 yılında Tiyatro Kürsüsü adını aldı. Yapılan yeni düzenlemelerin ardından, 1981 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'ne dönüştü. Kurumun gelişim sürecine büyük emek veren Şahinbaş, uzun yıllar sürdürdüğü bu onurlu akademik serüvenini Şubat 1983'te emekli olarak tamamladı.
Pistlerden Kürsülere: Sporcu Kimliği ve Kültür Elçiliği
Ali İrfan Şahinbaş yalnızca bir bilim insanı değil, aynı zamanda uluslararası başarılar elde etmiş seçkin bir atletti. Cambridge Üniversitesi'nde öğrenim gördüğü yıllarda yeteneğiyle öne çıkan Şahinbaş, üniversitenin atletizm takımına davet edildi. Atletizm kariyerinin en parlak anını 1937 senesinde yaşadı. Bu yılda hem İngiltere'de hem de Türkiye'de ulusal gülle atma rekorlarını kırarak adını spor tarihine yazdırdı. Spora olan bu tutkusu ve yöneticilik yeteneği, onu 1942 ile 1946 yılları arasında Türkiye Atletizm Federasyonu başkanlığı koltuğuna taşıdı. Bu süreçte Türk sporunun gelişimine idari düzeyde katkı sağladı.
Edebiyat ve sporun yanı sıra kültürel diplomasi alanında da aktif bir rol üstlendi. Türk-İngiliz Kültür Derneği'nin kurucularından biri olan Şahinbaş, iki ülke arasındaki ilişkileri pekiştiren bu derneğin başkanlığını yirmi beş yıl boyunca aralıksız bir şekilde sürdürmüştür. İki ülke arasındaki kültürel bağların güçlendirilmesindeki üstün gayretleri karşılıksız kalmadı. İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth tarafından kendisine Officer of the British Empire (OBE) nişanı takdim edildi. Bu nişan, onun kültür elçisi kimliğinin en somut nişanesi oldu.
Şahinbaş, geniş bilgi birikimiyle devletin kültür politikalarına da yön verdi. Akademik birikimini kaleme döken yazarın, 1950 basımı İngiliz Tiyatrosu Tarihi isimli bir eseri ve edebiyat dünyasına kazandırdığı çeşitli çevirileri bulunmaktadır.
Şahinbaş, kariyeri boyunca şu önemli kurullarda üyelik görevlerini üstlenmiştir:
- Devlet Tiyatroları Edebi Kurulu
- Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Kurulu
- UNESCO Ulusal Komisyonu Yönetim Kurulu
- Uluslararası Tiyatro Enstitüsü Türkiye İcra Konseyi