Türk bilim dünyasının eczacılık ve farmakognozi alanındaki en saygın isimlerinden biri olan Prof. Dr. Kemal Hüsnü Can Başer, 15 Temmuz 1949 tarihinde Çankırı’da dünyaya gözlerini açtı. Akademik kariyerini doğaya ve bitkilerin gizemli dünyasına adayan başarılı bilim insanı, uçucu yağlar üzerine gerçekleştirdiği çığır açıcı çalşmalarla ülkemizin zengin florasını küresel arenada temsil etmeyi başardı. Eğitimini devlet bursuyla yurt dışında taçlandırarak Türkiye'ye dönen Başer, geliştirdiği geniş çaplı projeler ve keşiflerle modern Türk eczacılığının temellerini atan isimler arasında yerini aldı. Kendisi gerçek bir doğa aşığıdır.
Çankırı'dan Londra'ya Uzanan Parlak Bir Eğitim Yolculuğu
Hüsnü Can Başer, köklü bir aile mirasının ve yüksek entelektüel bir birikimin gölgesinde büyüdü. Emirdağ’ın Kolanşam (Başkonak) köyünün Arzılı mahallesinde dünyaya gözlerini açan, ilk eğitimini Emirdağ’da, lise eğitimini Afyon’da tamamlayıp üniversite tahsilini Ankara’da alan hukukçu bir babanın evladıydı. Ülkemin farklı köşelerinde hakimlik, savcılık ve noterlik gibi kritik görevler icra eden babası Musa Başer ile Çankırı doğumlu bir moda öğretmeni olan annesi Süheyla Başer, onun vizyonunu şekillendiren en önemli figürlerdi. Sanatçı bir duyarlılığa sahip olan ailesinde, sinema dünyasında adından sıkça söz ettiren ünlü film yönetmeni Tevfik Başer de onun iki kardeşinden biri olarak öne çıkmaktadır. Aile bağları onun için çok güçlüydü. Genç Hüsnü Can Başer, 1972 yılında EİTİA Eczacılık Yüksek Okulu'nu birincilikle ve bir numaralı diploma ile tamamlayarak akademik kariyerine ilk adımı attı.
Okul birincisi unvanıyla mezun olduğu eğitim yuvasında vakit kaybetmeden farmakognozi asistanı olarak göreve başlayan çiçeği burnunda araştırmacı, 1974 ile 1978 yılları arasında kazandığı devlet bursuyla yönünü Birleşik Krallık’a çevirdi. Londra Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirdiği farmakognozi doktorası, onun bitkilerin kimyasal sırlarına derinlemesine nüfuz etmesini ve uçucu yağların tedavi edici potansiyelini keşetmesini sağladı. Bu eğitim onun vizyonunu tamamen değiştirdi. Doktorasını üstün başarıyla tamamlayarak vatanına dönen Başer, EİTİA Eczacılık Yüksek Okulu’nda öğretim görevlisi olarak dersler vermeye başladı. Bu dönemde sadece akademik araştırmalarla sınırlı kalmayan genç bilim insanı, 1978-1980 yılları arasında EİTİA Kimya Mühendisliği Yüksek Okulu Müdürlüğü görevini de başarıyla üstlenerek idari dehasını kanıtladı.
Akademik Yükseliş ve Doğaya Adanmış Bir Hayat
Akademik basamakları kararlı adımlarla ve hızla tırmanan Hüsnü Can Başer, 1981 yılında doğentlik unvanını göğüsledi. Çalşmalarıyla uluslararası arenada dikkat çeken bilim insanı, 1987 senesinde ise profesörlük kadrosuna atanarak genç yaşta bu mertebeye ulaştı. Yıllar boyunca Anadolu Üniversitesi çatısı altında binlerce eczacı adayı yetiştiren ve sayısız bilimsel projeye liderlik eden tecrübeli akademisyen, 2011 yılında kendi arzusu doğrultusunda bu saygın kurumdan emekli oldu. Ancak onun bilimsel üretkenliği ve doğaya olan aşkı emeklilik sınırlarını çoktan aşmıştı. Durmak onun lügatinde yoktu. Şubat 2016 tarihinden bu yana Kuzey Kıbrıs’taki Yakın Doğu Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı bünyesinde akademik hayatına heyecanla devam etmekte ve genç araştırmacılara ışık tutmayı sürdürmektedir.
Bitki Dünyasında Kalıcı İzler ve Prestijli Ödüller
Prof. Dr. Başer, Türkiye florasının korunması ve bu eşsiz doğal zenginliğin çevre koruma bilinci içinde rasyonel biçimde insanlığın hizmetine sunulması için ömrünü adadı. Ülkemizdeki bitkilerin uçucu yağlar yönünden detaylı bir şekilde taranmasını hedefleyen kapsamlı bir projeyi büyük bir titizlikle yürüttü. Bitki kimyası alanındaki bu üstün ve öncü çalşmaları, 2005 yılında kendisine tñp ve sağlık bilimleri alanında Türkiye’nin en saygın ödüllerinden biri olan TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü getirdi. Bu ödül onun başarısını taçlandırdı. Başer’in bilime katkısı sadece laboratuvar duvarlarıyla da sınırlı kalmadı; Türkiye doğasına kazandırılan beş yeni bitki türünün isimlendirilmesi ve ülkemiz için yeni kayıt niteliğindeki iki bitki türünün belirlenmesi sürecinde bilim ekibinin merkezinde yer aldı.
Bu başarılı keşiflerin bir nişanesi olarak, bilim literatüründe üç yeni bitki türüne ünlü akademisyenin ismi verilerek ölümsüzleştirildi. Bu gurur verici bir gelişmeydi. Aynı zamanda uluslararası literatürde başvuru kaynağı kabul edilen devasa bir yayının editörlüğünü üstlendi. Prof. Dr. Gerhard Buchbauer ile birlikte kaleme aldığı, ilk baskısı 2010’da, genişletilmiş ikinci baskısı ise 2016 yılında yayımlanan 'Handbook of Essential Oils: Science, Technology and Applications' kitabı, bugün uçucu yağlar endüstrisinin en temel kaynağı olarak kabul görmektedir. Bu eser onun kalıcı mirasıdır.
Prof. Dr. Hüsnü Can Başer’in tñp ve eczacılık literatürüne kazandırdığı en önemli değerler ile adını taşıyan bitki türleri şunlardır:
- Origanum husnucan-baseri: Türkiye florasında yer alan ve Başer'in adını taşıyan özel bir kekik türü.
- Aristolochia baseri: Bilim dünyasına kazandırılan ve akademisyenin soyadıyla isimlendirilen bitki türü.
- Centaurea baseri: Keşif ekibinde yer aldığı ve adını taşıyan bir diğer özgün bitki türü.
- Handbook of Essential Oils: Küresel düzeyde kabul gören, uçucu yağların bilim ve teknolojisini anlatan devasa editörlük eseri.