Türk halk müziğinin ve aşık geleneğinin en dramatik öykülerine sahip isimlerinden biri olan, yaygın adıyla Âşık Hüseyin (asıl adıyla Hüseyin Tahtacı veya Hüseyin Tenecioğlu), 1 Temmuz 1896 tarihinde Kahramanmaraş'ın Elbistan (günümüzde Afşin) ilçesine bağlı Erçene köyünde dünyaya gözlerini açmıştır. Yaşamı boyunca Çukurova'dan Gaziantep'e uzanan geniş bir coğrafyada ozanlık geleneğini sürdüren sanatçı, hem yürek burkan hayat hikayesi hem de dilden dile dolaşan efsanevi türküleriyle tanınan önemli bir halk şairidir. Kardeş acısından idam sehpasındaki mucizevi kurtuluşuna kadar uzanan çileli ömrü, 25 Şubat 1945'te Çukurova'da noktalanmıştır.
Acılarla Şekillenen Bir Yaşam ve Çukurova Yılları
Âşık Hüseyin'in hayatı, genç yaşta karşılaştığı derin kayıplarla şekillenmiştir. Kendisiyle birlikte büyüyen kardeşi Osman ve kız kardeşi Melek'in erken yaşta vefat etmesi, ozanın ruhunda derin yaralar açmıştır. Yaşadığı bu büyük acıların ardından köyünde kalmak istemeyen sanatçı, yepyeni bir sayfa açmak üzere güneye, verimli topraklara sahip Çukurova bölgesine göç etme kararı almıştır. Çukurova'da geçirdiği yıllarda tanıştığı Miyase adında bir kadınla resmi olmayan bir birliktelik kuran ozanın bu evlilikten üç erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Miyase Hanım hakkında tarihi kaynaklarda başka bir bilgiye rastlanmamaktadır. Yaşamının ilerleyen dönemlerinde Hatice Hanım ile ikinci evliliğini gerçekleştiren Âşık Hüseyin'in bu evlilikten de iki kız ve bir erkek evladı olmuştur. Sanatçı, 2 Ocak 1935 tarihinde yürürlüğe giren Soyadı Kanunu ile birlikte Tahtacı soyadını alarak resmi kayıtlara geçmiştir.
Darağacından Dönen Bir Sanat Aşığı: 1915 Seferberliği
Ozanın hayatındaki en çarpıcı ve adeta bir film şeridini andıran olay, 1915 yılındaki seferberlik döneminde yaşanmıştır. O dönemde asker kaçağı olduğu gerekçesiyle Elbistan ilçesinin Afşin köyünde yakalanan Âşık Hüseyin, kendisi gibi yakalanan 39 kişiyle birlikte Gaziantep'e sevk edilmiştir. Toplam 40 kişinin idam edilmesi kararlaştırılmış ve hepsi dar ağacının kurulduğu alana getirilmiştir. Dönemin kuralları gereği, infaz öncesinde mahkûmların son arzuları sorulmaktadır. Sırasıyla 32 kişi darağacına gönderildikten sonra sıra Âşık Hüseyin'e gelmiştir. Son isteği sorulan ozan, sadece bir adet sigara içmek ve gözleri ile ellerindeki bağın çözülmesini talep etmiştir. Talebi kabul edilen sanatçı, sigarasından derin bir nefes çekerken oracıkta sazına ve sesine sarılarak Tahsin Beye Arzuhal isimli meşhur türküsünü okumaya başlamıştır. Bu içli ve samimi ezgiyi dinleyen askeri komutan, sanata ve sanatçıya son derece kıymet veren bir şahsiyettir. Ozanın sesindeki feryattan ve yeteneğinden etkilenen komutan, infaz kararını iptal ederek Âşık Hüseyin'i affetmiş ve serbest bırakmıştır. Bu olay, Türk halk edebiyatında sanatın insan hayatını kurtardığı en nadide örneklerden biri olarak kabul edilir.
"Acem Kızı" ve Tartışmalı Eserleri
Âşık Hüseyin, günümüzde de büyük bir beğeniyle dinlenen ve Neşet Ertaş ile özdeşleşen bazı eserlerin asıl sahibi olduğuna dair ciddi iddialarla anılmaktadır. Özellikle Türk halk müziğinin başyapıtlarından biri sayılan Acem Kızı türküsünün sözlerinin kime ait olduğu konusu uzun yıllardır tartışmalıdır. Bestesi ve yorumu büyük usta Neşet Ertaş'a ait olan bu eserin şiirinin, aslında Âşık Cananî veya Hüseyin Tenecioğlu tarafından yazıldığı öne sürülmektedir. Yapılan edebi incelemelerde, Hüseyin Tenecioğlu'na ait olduğu belirtilen şiir metninin, kafiye örgüsündeki kusursuz uyum ve kelime seçimlerindeki doğruluk bakımından diğer versiyonlara kıyasla çok daha sağlam bir yapıda olduğu görülmektedir.
İrfan Can'ın kaleme aldığı Kadirli Bohçası isimli eserde yer alan röportajlar da bu iddiayı kuvvetlendirmektedir. Kitaptaki söyleşilerde dile getirilen bu tezi destekleyen önemli isimlerden biri de Aşık Feymani'dir. Feymani, Neşet Ertaş henüz bu türküyü plağa okuyup meşhur etmeden çok uzun yıllar önce, Ceyhan yöresinde bu eseri defalarca dinlediğini bizzat aktarmıştır. Ayrıca Neşet Ertaş'ın babasının da Ceyhan ve çevresinden pek çok türküyü derleyip gün yüzüne çıkardığı bilinmektedir.
Bunun yanı sıra, Âşık Hüseyin'in repertuvara kazandırdığı düşünülen diğer meşhur eserler şunlardır:
- Bilemedim Kadrini Kıymetini
- Gayri Dayanamam Ben Bu Hasrete
- Tahsin Beye Arzuhal
Bu eserlerin de aslen Hüseyin Tenecioğlu'na ait olduğu yönünde kuvvetli görüşler mevcuttur. Sanatçının geride bıraktığı bu zengin kültürel miras, Anadolu'nun sözlü tarihinin en değerli parçalarından biri olmayı sürdürmektedir.