Türkiye'nin entelektüel dünyasında modern mantık dendiğinde akla gelen ilk isimlerden biri olan Hüseyin Batuhan, ülkedeki felsefe eğitiminin çehresini kökten değiştiren öncü bir akademisyendir. Karadeniz'in Sürmene ilçesinde 1921 yılında dünyaya gözlerini açan Batuhan, geliştirdiği yenilikçi eğitim metotları ve kazandırdığı akademik eserlerle Türk düşünce hayatında silinmez izler bırakmıştır. Akademik yaşamı boyunca İstanbul Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi başta olmak üzere pek çok saygın kurumda görev yapan araştırmacı, 2003 yılında İstanbul Küçükyalı'da hayata gözlerini yummuştur. Felsefeyi toplumun ve özellikle gençlerin zihinsel dünyasına taşımayı amaçlayan akademisyen, kaleme aldığı ders kitapları ve düzenlediği kurslarla bu disiplinin geniş kitlelerce sevilmesini sağladı.
Anadolu'dan İstanbul'a Uzanan Eğitim Yolculuğu
Hüseyin Batuhan'ın çocukluk yılları, ailesinin mütevazı koşullarında şekillendi. Mustafa Batu adında bir esnaf babanın ve Fatma Hanım adında bir annenin evladı olarak dünyaya gelmişti. İlköğretim hayatına Sinop'ta adım atan genç Hüseyin, eğitimine Kastamonu Lisesi'nde yatılı ve parasız olarak devam etti. Lise yıllarının ikinci yarısını ise yine yatılı öğrenci olarak İzmir Erkek Lisesi'nde tamamladı. Buradan mezun olduğu 1939 senesinde, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne kaydını yaptırdı. Dönemin önemli felsefe merkezlerinden olan bu kurumdaki yükseköğrenimini 1943 yılında başarıyla noktaladı. Aynı yıl hayatını Turan Pamuk ile birleştiren Batuhan, yarım asrı aşan büyük bir aşkı da başlatmış oldu. Tam 53 sene süren bu evlilik, eşinin 1996 yılındaki vefatına kadar büyük bir bağlılıkla devam etti.
Mezuniyetinin ardından bir süre İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksek Okulu çatısı altında Fransızca okutmanlığı görevini yürüttü. Daha sonra Anadolu'nun doğusuna giderek Kars'ta felsefe öğretmenliği yaptı. Akademik kariyer arzusu onu 1949 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne geri getirdi. Sistematik Felsefe kürsüsünde asistan olarak göreve başlayan genç felsefeci, yoğun bir çalışma dönemine girdi. "Kierkegaard'da İroni ve Humor Kavramı" başlıklı doktora teziyle bilim doktoru unvanını almaya hak kazandı. Gelişimini sürdürmek amacıyla 1954 ile 1957 yılları arasında Almanya'nın Heidelberg kentine gitti. Burada "Batı'da Tolerans Fikri'nin Gelişmesi" isimli önemli tez çalışmasını hazırladı. Yurda döndükten sonra, 1958 senesinde doçentlik unvanını elde etmeyi başarıdı. Büyük emek verdiği bu tezi 1959 yılında kitaplaştırıldı. Eser, 1962 TDK Bilim Ödülü ile taçlandırıldı.
ODTÜ Yılları ve Modern Mantığın İnşası
İstanbul Üniversitesi'nde görevini sürdüren Batuhan, 1966 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nden cazip bir davet aldı. Beşeri Bilimler Bölümü bünyesinde mantık ve felsefe dersleri vermesi isteniyordu. Batuhan, bu teklifi ancak yakın arkadaşı ve değerli meslektaşı Teo Grünberg ile birlikte çalışması durumunda kabul edeceğini bildirdi. Bu şartın kabul edilmesi üzerine iki felsefe dostu Ankara'nın yolunu tuttu. Birlikte yürüttükleri çalışmalar meyvesini verdi ve 1970 senesinde "Modern Mantık" adlı ortak kitaplarını yayımladılar. ODTÜ bünyesinde felsefe alanında lisansüstü ve doktora düzeyinde eğitimlerin başlaması için yoğun mesai harcadılar. Batuhan, buradaki çalışmalarının yanı sıra Münih, Salzburg ve Oxford üniversitelerinde de konuk öğretim üyesi olarak dersler verdi.
Onun en büyük gayelerinden biri, felsefi ve mantıksal düşünceyi lise çağındaki gençlere ulaştırmaktı. Bu amaç doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığı ile yakın temaslar kurarak müfredatın modernleşmesine katkı sağladı. Lise felsefe kitaplarına modern mantık ünitelerinin eklenmesini sağlayan öncü adımlar attı. Bununla da kalmayıp, öğretmenlerin bu yeni konuları anlatabilmesi için 1966-1976 yılları arasında yaz aylarında özel kurslar organize etti ve bizzat ders verdi.
Heybeliada'da Üretken Emeklilik ve Sanat Dünyası
Eşi Turan'ın İstanbul'a dönme yönündeki yoğun arzusu, Batuhan'ı radikal bir karar almaya yöneltti. Akademik kariyerinin zirvesindeyken, profesörlük unvanını beklemeden, kendi isteğiyle 1978 yılında ODTÜ'den emekliye ayrıldı. İstanbul'a yerleşen çift Heybeliada'da huzurlu bir yaşam kurdu. Batuhan, akademik yaşamdan uzaklaşsa da yazı hayatından asla kopmadı. Heybeliada'daki evinde ardı ardına makaleler, denemeler ve kitaplar kaleme almaya devam etti. Çalışmaları Hareket, Sosyoloji ve Felsefe Arşivi gibi saygın dergilerde, ayrıca Cumhuriyet ve Milliyet gibi gazetelerde okurla buluştu. Felsefe camiasında geniş tartışmalar yaratan otobiyografik eseri "İspanya'da Bir Şato" bu verimli dönemin ürünlerinden biridir.
Felsefe dünyasına kazandırdığı başlıca eserler şunlardır:
- İspanya'da Bir Şato (Otobiyografik eser)
- Bir Zamanlar Bir Turan Vardı ve Turan'ın En Mutlu Yılları (Eşine duyduğu sevgiyi anlatan kitaplar)
- Uğur Felsefe Öğreniyor (Liseli gençlere yönelik çalışma)