Hayati Asılyazıcı, tiyatro eleştirmenliği ve yayıncılığıyla Türk kültür hayatının en önemli figürlerinden biridir. Yazar, 1931 yılında Artvin'in Arhavi ilçesinde dünyaya gözlerini açmıştır. Ailesi Kafkasya'dan Türkiye'ye göç eden sanatçı, Divriği Halkevi'nde tiyatro sanatıyla tanışmıştır. İstanbul'daki hukuk eğitimini yarıda bırakarak gazeteciliğe yönelen Asılyazıcı, ulusal tiyatro kavramına öncülük etmiştir. Aynı zamanda kurduğu Sinan Yayınevi aracılığıyla Oğuz Atay'ı Türk edebiyatına kazandıran isim olmuştur.
Sanatla Tanışma ve İlk Gençlik Yılları
Hayati Asılyazıcı'nın çocukluğu ve gençliği, Türkiye'nin farklı köşelerinde şekillenen hareketli bir yaşam mücadelesine sahne oldu. Ailesi, 1917 Bolşevik Devrimi'nin ardından Kafkasya'dan Türkiye'ye göç ederek yeni bir hayat kurmuştu. Sanatçı, henüz on yaşındayken annesini kaybetmenin derin acısını yaşadı. Babasının Etibank bünyesinde teknisyen olarak görev yapması, ailenin sık sık yer değiştirmesine neden oldu. Bu tayinler dolayısıyla ilkokulun son sınıfı ile ortaokulu Sivas'ın Divriği ilçesinde okumak durumunda kaldı. Burada, hayatını değiştirecek tiyatro sanatı ile tanıştı. Divriği Halkevi'nde sahnelenen oyunlar, onun tiyatroya karşı büyük bir tutku beslemesine zemin hazırladı. Ardından babasının yeni görevi nedeniyle Karabük'e taşınan Asılyazıcı, lise eğitimini Kastamonu Lisesi'nde sürdürdü ve 1954 yılında buradan mezun oldu. Henüz lise yıllarındayken edebiyat ve medya dünyasına adım atan genç yazar, okulda Sıra adını taşıyan bir gazete çıkardı ve Karabük dergisinde düzenli olarak köşe yazıları kaleme aldı.
Gazetecilik, Eleştirmenlik ve Ulusal Tiyatro
Yükseköğrenim görmek amacıyla İstanbul'a giden Hayati Asılyazıcı, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ndeki eğitimini yarıda bırakarak rotasını tamamen basın sektörüne çevirdi. Gazeteciliğe adım atmasıyla birlikte pek çok dergi ve gazetede yazar, yazı işleri müdürü ve yönetici olarak sorumluluk üstlendi. Sanat yazıları ve tiyatro eleştirileriyle adından söz ettiren Asılyazıcı, meslek hayatı boyunca zengin bir yayın yelpazesinde çalıştı. Yazarın yazıları ve görev aldığı basın kuruluşları arasında şunlar bulunmaktadır:
- Hür Vatan, Kim, Yeditepe ve Hareket dergileri
- Oyun, Orkestra, Tiyatro 70 ve May yayınları
- Yazko Somut ve Somut gazeteleri
- Dünya, Akşam ve Yeni Ortam gazetelerinin kültür sanat sayfaları yönetimi
1963 yılında Dünya gazetesinde başladığı sanat sayfası yöneticiliğini, 1964-1970 yılları arasında Akşam ve 1965-1972 yılları arasında Yeni Ortam gazetelerinde de başarıyla sürdürdü. Tiyatro dünyasını küresel ölçekte gözlemlemek amacıyla 1967'de Sovyetler Birliği'ne giden yazar, iki ay boyunca Moskova ve Leningrad kentlerinde sahne sanatlarını yakından inceleme şansı buldu. 1977 yılında İstanbul Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmeni görevine getirilen Asılyazıcı, belediyenin kültür-sanat danışmanlığı ile Türk Haberler Ajansı sanat servisi yöneticiliği gibi üst düzey görevleri de başarıyla yürüttü. Türkiye'de tiyatro eleştirisinin kurumsallaşması yolunda önemli bir adım atarak Tiyatro Eleştirmenleri Birliği'nin kurucu kadrosunda yer aldı.
Oğuz Atay'ı Edebiyata Kazandıran Yayıncılık Dönemi ve Eserleri
Türkiye'de 12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında yaşanan siyasi dalgalanmalar, Hayati Asılyazıcı'nın meslek hayatında yeni bir dönüm noktası oluşturdu. Akşam gazetesindeki görevinden ayrılan yazar, bağımsız yayıncılık yapma kararı alarak Sinan Yayınevi'ni faaliyete geçirdi. Bu yayınevi, Türk edebiyat tarihinin seyrini değiştirecek çok önemli bir misyonu yerine getirdi. Dönemin henüz tanınmayan genç kalemi Oğuz Atay'ın kült yapıtları Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar, Asılyazıcı'nın cesur girişimciliği sayesinde bu yayınevi tarafından basıldı. Böylece Oğuz Atay, Türk edebiyat kanonuna kazandırılmış oldu. Yayıncılık faaliyetlerinin yanı sıra uluslararası tiyatro dünyasını takip etmeyi sürdüren yazar, 1987'de Moskova, Tiflis ve Batum şehirlerini kapsayan geniş bir seyahat gerçekleştirdi. Glasnost dönemi SSCB tiyatrolarını yerinde inceleyen yazar, edindiği derin gözlemleri Glasnost Sonrasında Sovyetlerde Sanat Gözlem ve İzlenimler adını verdiği şalışmasında kitaplaştırdı. Eleştirmenin zengin birikimini yansıtan yazıları; Varlık, Türk Tiyatrosu, Hürriyet Gösteri, Özgür İnsan, Yankı, Sanat Çevresi gibi köklü dergilerde ve Aydınlık gazetesinde sanatseverlerle buluşmaya devam etmiştir.