Osman Haluk Karamağaralı kimdir? Karamağaralı, Cumhuriyet döneminin önde gelen Türk sanat tarihçisi, arkeolog ve akademisyenlerindendir. Özellikle 1967-1991 yılları arasında başkanlığını yürüttüğü Ahlat kazıları ve Sivas'taki Çifte Minareli Medrese araştırmalarıyla Türk sanatı ile mimarisinin bilinmeyen pek çok yönünün ortaya çıkarılmasında son derece hayati roller oynamıştır. İzmir'de dünyaya gelen araştırmacı, 1940'lı yıllardan itibaren Türk milliyetçiliği hareketinde de aktif rol almıştır. Yaşamını Anadolu'nun geçmişini aydınlatmaya adayan Karamağaralı, 29 Ocak 2009 tarihinde hayata gözlerini yummuştur.
Eğitim Hayatı ve Akademik Kariyeri
Sanat tarihçisinin ailesi, on dokuzuncu yüzyılın başlarında Yozgat'ın Karamağara köyünden Elazığ'a göç etmiştir. Babasının memuriyeti dolayısıyla bulunduğu İzmir'de dünyaya gelen Karamağaralı, çocukluğunu farklı şehirlerde geçirmiştir. İlk ve orta öğrenimini tarihi Bursa şehrinde tamamlamış, liseyi ise Erzurum'da okumuştur. Bursa ve Erzurum kentleri, barındırdıkları tarihi Selçuklu ve Osmanlı dönemi mimari şaheserleri sayesinde, onun ilerleyen yıllarda meslek seçimi olarak sanat tarihini tercih etmesinde oldukça belirleyici ve yönlendirici birer unsur olmuştur. Yükseköğrenimini ise 1946 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü'nde tamamlamıştır.
Mezuniyetinin ardından bir süre Ankara Etnografya Müzesi'nde görev yapmıştır. Yükseköğrenimini bitirdikten sonra bir süre müzede çalışan bilim insanı, 1950 senesinde Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi bünyesinde yer alan İslam Sanatları Tarihi Kürsüsü'ne asistan kadrosuyla giriş yaparak akademik kariyerine başlamıştır. Burada hazırladığı "Anadolu'da Beylikler Devri Minberleri" başlıklı teziyle doktor unvanını almaya hak kazanmıştır. Profesörlük unvanını ise "Kayseri’deki Hunad Hatun Câmii’nin Restitüsyonu ve Hunad Manzûmesinin Kronolojisi Hakkında Bazı Mülâhazalar" teziyle almıştır. Bu başarısının ardından Gazi Üniversitesi'ne geçerek İslam Tarihi Mimarisi alanında çok sayıda öğrenci yetiştirmiştir. Gazi Üniversitesi çatısı altında Mühendislik Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü başkanlığı gibi idari görevleri de üstlenerek akademiye hizmet etmiştir.
Ahlat ve Sivas Kazılarıyla Aydınlanan Tarih
Karamağaralı'nın meslek yaşamındaki en büyük başarısı, yürüttüğü arkeolojik kazıların yönetimidir. Kendi gibi akademisyen olan eşi Beyhan Karamağaralı ile Eski Ahlat Şehri'nde ortaklaşa gerçekleştirdikleri kazı çalışmaları ve araştırmalar, bu kadim bölgenin saklı tarihinin gün ışığına kavuşturulmasına son derece büyük fayda sağlamıştır. Temelleri 1967 yılında atılan bu kapsamının üstünde yürütülen kazı çalışmalarını 1992 yılına dek sürdürmüştür. Ayrıca Sivas'taki ünlü Çifte Minareli Medrese kazısında da çok önemli görevler üstlenmiştir. Bu sahadaki araştırmalar, Türk mimari birikiminin ve sanat tarihinin o güne dek karanlıkta kalmış, bilinmeyen yönlerinin bilim dünyasına kazandırılmasını ve gelecek kuşaklara aktılmasını sağlamıştır.
Toplumsal Mücadeleleri ve Aile Yaşamı
Karamağaralı, öğrencilik yıllarından itibaren Türkçü kuruluşların faaliyetlerinde her zaman ön sıralarda yer almıştır. Akademik çalışmalarının yanı sıra hayatı boyunca pek çok milliyetçi kuruluş bünyesinde önemli sorumluluklar üstlenmiştir:
- 1947'de yayımlanan Türkçü Kürşad dergisinin sahipliği ve yazı işleri müdürlüğü,
- 1951 yılında kurulan Türk Milliyetçiler Derneği'nin kurucu genel başkanlığı,
- Ülkücü Öğretmenler Derneği'nin genel merkez yönetim kurulu üyeliği.
Özel hayatında iki kez evlilik yapan değerli hoca, iki kız çocuk babasıdır. İlk evliliğinden dünyaya gelen kızı Türkan Karamağaralı psikologdur. Meslektaşı Beyhan Yörükhan ile 1966'daki evliliğinden doğan kızı Cemile Nakış Karamağaralı da babası gibi sanat tarihçisidir. Vefatından kısa bir süre önce, adı Yozgat'taki Sanayi Caddesi TOKİ yolu üzerindeki bir caddeye verilerek hatırası yaşatılmıştır. 29 Ocak 2009 tarihinde hayatını kaybeden değerli akademisyenin cenazesi, Ankara'daki Karşıyaka Mezarlığı'nda ebedi istirahatgahına tevdi edilmiştir.