Türk akademi dünyasının ve fikir hayatının en çok tartışılan isimlerinden biri olan Halil Berktay, 27 Ağustos 1947 tarihinde hayata gözlerini açtı. Kendisi, sol görüşlü entelektüel bir ailede yetişti. Babası Erdoğan Berktay, gizli Türkiye Komünist Partisi üyesiydi. Bu aile yapısının etkisiyle gençlik yıllarında sosyalist fikirleri benimseyen Berktay, yaklaşık yirmi yıl boyunca Maoist düşünceye gönül verdi. İlerleyen yaşlarda düşünsel dönüşüm yaşayarak kendi konumunu bağımsız sol-entelektüel olarak tanımlamaya başladı. Tarih alanındaki araştırmalarıyla tanınan aydın, günümüzde İbn Haldun Üniversitesi bünyesinde yönetici ve akademisyen olarak çalışmalarına devam etmektedir.
Akademik Eğitim ve Yükseliş Yılları
Berktay'ın eğitim hayatı İzmir'de başladı. Burada Gazi İlkokulu ve yatılı olarak eğitim gördüğü Bornova Anadolu Lisesi (eski adıyla İzmir Koleji) sıralarında okudu. Lise dönemini Robert Koleji'nde burslu olarak sürdüren yazar, bu köklü liseden 1964 yılında başarıyla mezuniyet hakkı elde etti. Yükseköğrenim görmek ve farklı bir vizyon edinmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne giden yazar, Yale Üniversitesi'nde ekonomi alanında lisans ve yüksek lisans derecelerini başarıyla elde etti. Yale Üniversitesi'nde eğitim gördüğü dönemde Demokratik Toplum İçin Öğrenciler teşkilatının Yale şubesinin kuruluş aşamasında aktif rol oynadı. Türkiye'ye dönüşünün ardından Ankara Üniversitesi'nde 1969-1971 ile 1978-1983 yılları arasında öğretim görevlisi olarak genç nesilleri yetiştirdi. Tarih alanındaki akademik yetkinliğini ise 1990 senesinde Birmingham Üniversitesi'nden aldığı doktora derecesiyle taçlandırdı.
Üniversiteler Arası Kariyer Serüveni ve Üyelikler
Doktora eğitiminden sonra araştırmalarını hızlandıran Berktay, Türkiye'deki farklı yükseköğretim kurumlarında dersler verdi. 1992 ile 1997 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde çalıştı. Uluslararası alanda da adından söz ettirerek 1997 yılında misafir öğretim üyesi sıfatıyla Harvard Üniversitesi'nde bulundu. Daha sonra Sabancı Üniversitesi'nde akademik kadroya katıldı. Kendisi 2006'da yeniden Harvard'a döndü. Akademik araştırmalarının yanı sıra sivil toplumun gelişmesine de önem veren yazar, insan hakları alanında faaliyet yürüten Helsinki Yurttaşlık Derneği'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Medya alanında da aktif bir profil çizen yazar, bir dönem Taraf gazetesinde düzenli köşe yazıları kaleme aldı. Günümüzde ise internet haberciliğinin tanınan portalı Serbestiyet platformunda okuyucularıyla buluşmaya devam etmektedir.
Tarih Yazımı ve Ermeni Soykırımı Tartışmaları
Akademisyenin esas uzmanlaştığı araştırma alanları yirminci yızyıl Türk milliyetçiliğinin tarihsel gelişimi ve tarih yazımı yöntemleridir. Avrupa tarihi ile özellikle Orta Çağ dönemlerini karşılaştırmalı yöntemlerle ele alan Berktay, sosyal ve ekonomik tarihe bütüncül bir açıdan yaklaşmaktadır. Türk milli hafızasının inşa edilme süreçleri üzerine önemli incelemeler kaleme alan yazar, Ermeni soykırımı tezlerini kabul eden ilk Türk akademisyenlerden biri olmasıyla da bilinir. Bu bağlamda Taner Akçam'ın ardından gelen ilk kuşak tarihçiler arasındadır. Eylül 2005'te Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılış sürecini akademik düzeyde ele almak amacıyla düzenlenen büyük bir konferansta meslektaşlarıyla bir araya gelmiştir.
Bu akademik toplantıya katılan bazı isimler şunlardır:
- Murat Belge
- Edhem Eldem
- Selim Deringil
Berktay'ın tarih dünyasında büyük tartışma yaratan iddialarından biri, Türk devlet arşivlerinde Ermeni soykırımına dair birçok önemli delil ve belgenin temizlendiği yönündedir. Bu temizlik faaliyetinin, Türkiye'nin eski Londra ve NATO büyükelçisi ile Dışişleri Bakanlığı Genel Sekreteri olan Muharrem Nuri Birgi tarafından yürütülmüş olabileceğini iddia etti. Tarihçi, Nuri Birgi'nin bu arşiv çalışmaları sırasında ortak bir dostlarıyla sık sık buluştuğunu ve bu buluşmalardan birinde Ermenileri kast ederek 'Onları gerçekten katlettik' itirafında bulunduğunu belirtmiştir. Halil Berktay, bugün İbn Haldun Üniversitesi Tarih bölüm başkanlığı ve rektörlık danışmanlığı görevlerine devam etmektedir.