Doğu dünyasının düşünce yapısını ve yaşam biçimini derinden şekillendiren ruhani önder Gautama Buddha, yaklaşık olarak M.Ö. 563 yılında Hindistan coğrafyasında dünyaya gelmiştir. Kendisi bir Sakya racasının oğludur. Sarayın sunduğu tüm zenginlik ve konfor içinde, büyük bir bollukla büyümüştür. Ancak içindeki entelektüel arayışlar onu rahat bırakmamıştır. Genç prens, insanlığın karşı karşıya olduğu çaresizlikler ile yaşamın getirdiği ızdıraplara kökten çözümler bulabilmek amacıyla henüz yirmi dokuz yaşındayken son derece radikal kararlar alarak sarayından ayrılmıştır. İlk oğlunun doğduğu gün, sarayın sunduğu lüksü ve ailesini arkasında bırakarak yola koyulmuştur. Bu ayrılış, Doğu'nun dinsel inançlarında devrim etkisi yaratacak bir yolculuğun başlangıcıdır. M.Ö. 483 yılında seksen yaşlarında vefat eden büyük önder, geride silinmez bir felsefi miras bırakmıştır.
Saray Yaşantısından Çileci Arayışa
Genç yaşlarda zenginliğin getirdiği dünyevi hazların geçiciliğini fark eden Gautama, yaşamın gerçek ızdıraplarıyla yüzleşmiştir. Oğlunun dünyaya geldiği gece, içindeki büyük huzursuzluğu dindirmek adına sarayından gizlice uzaklaşmıştır. Uyuyan eşine ve bebeğine son bir kez bakarak atıyla birlikte karanlığa karşımıştır. Ganj Ovaları'nı aşan kararlı düşünür, Vindhya tepelerinin eteklerindeki Kuzey Ülkesi'ne ulaşmıştır. Burada altı yıl boyunca karanlık bir kovukta çileci bir hayat sürmüştür. Bedene eziyet etmenin en zorlu yollarını deneyimlemiştir. Yanındaki beş yoldaşıyla birlikte bedensel tutkuları tamamen bastırmayı hedeflemiştir. Bu süreçte sadece aklın mutlak huzuruna odaklanmıştır. Gautama bu süre zarfında fiziksel arzularından tamamen sıyrılmayı başarmıştır. Buna rağmen aradığı ruhsal aydınlığa bir türlü ulaşamamıştır. Aşırı açlık nedeniyle bedeni zayıflamış, zihninin bulanmasına neden olmuştur. Sonunda, berrak bir zihne kavuşmak için sağlıklı bir bedenin şart olduğunu idrak etmiştir. Bu temel gerçeği keşfettiğinde büyük bir coşku duymuştur. Fakat çilecilikten vazgeçtiği için yoldaşları kendisini dışlayarak yanından uzaklaşmıştır.
Gaya Ormanları ve Büyük Aydınlanma
Yalnızlığın ortasında kalan Gautama, Gaya ormanlarında dolaşırken adımlarını Neranjara ırmağının serin kıyılarına yönlendirmiştir. Buradaki ulu bir ağacın gölgesinde derin düşüncelere dalmıştır. Kendisine ikram edilen bir tas sütü yavaşça yudumlayan bilge düşünür, insanlığın en koyu çaresizliklerinden en yüce umutlarına dek uzanan tüm yaşamsal çelişkileri zihninde derinlemesine tartmıştır. Zihnindeki tüm çatışmaları erittiği o eşsiz anda, aradığı mutlak huzura ve berraklğa kavuşmuştur. Artık aydınlanmış kişi anlamına gelen 'Buddha' unvanını gururla taşımaktadır. İçinde yankılanan bu muazzam kurtuluş ve özgürlük hissini diğer insanlarla da paylaşma kararı almıştır. İlk olarak kendisini terk eden eski dostlarının yanına giderek ruhsal deneyimlerini onlara aktarmıştır. Hitabetindeki güçlü inanç ve samimiyet, yoldaşlarının kalplerindeki tüm şüpheleri anında yok etmiştir. Bu inançlı topluluk, Sarnath Parkı'nda kendilerine mütevazı bir barınak inşa ederek yeni öğretileri çevreye yaymaya başlamıştır. Böylece Budist felsefenin ilk tohumları bu küçük kulübede atılmıştır.
Dört Kutsal Gerçek ve Manastır Hayatı
Buddha'ya göre insan yaşamının temelini oluşturan ve mutlak surette kavranması gereken dört yüce gerçek bulunmaktadır:
- Izdırap ve Acı Çekme: Doğumdan ölüme kadar ömür boyu süren, varoluşun kaçınılmaz bir parçası olan evrensel acı gerçeğidir.
- Acının Kaynağı: Yaşamdaki ızdırapların temel nedeni, insanın bitmek bilmeyen bencil arzuları ile dünyevi tutkularıdır.
- Acıdan Kurtuluş: Çekilen tüm acılardan kurtulmak, ancak bu bencil istekleri baskı altına almak ve ihtirasları tamamen yok etmekle mümkündür.
- Sekiz Katlı Asil Yol: İnsanı ahlaki olgunluğa ve mutlak kurtuluşa götürün, doğru davranış ve çabayı içeren kutsal kurallar bütünüdür.
Doğru inanç, doğru düşünce, doğru söz, doğru davranış, doğru amaç, doğru çaba, doğru hafıza ve doğru emel gibi sekiz şarttan oluşan bu kutsal disiplin, insanın ahlaki olgunluğa erişmesinde en önemli rehberdir. Bu şartları başarıyla yerine getiren bireyler, tüm bencil bağlarından kurtularak Nirvana adı verilen en yüce huzura erişirler.
O dönemde Kuzey Hindistan topraklarında Brahmanizm inançı oldukça yaygın bir etkiye sahipti. Rahiplerin kontrolündeki bu inanç sistemi, yaşamı tamamen mekanik törenlere ve katı kurallara indirgemişti. Toplum, insanın kaderini belirleyen dört kesin kasta bölünmüştü. Bu adaletsiz yapı, alt sınıftaki insanların iradelerini yok sayarak onları ezmekteydi. Gautama Buddha, halkın kendi dilini kullanarak sevgiyi ve zalimlikten uzak durmayı vaaz etmiştir. Katı kast sınırlarına karşı çıkarak insani mükemmelliği ön planda tutan yepyeni bir felsefe sunmuştur. Öğretilerini kurumsallaştırmak amacıyla 'Sangha' adını verdiği disiplinli bir manastır birliği kurmuştur. Buradaki rahipler saçlarını tamamen kazıtarak sarı elbiseler içinde dilencilikle hayatlarını sürdürmüşlerdir. Bu sade arayış, dünyevi gösterişten uzaklaşmanın en somut göstergesidir. Felsefi tartışmalarda muhataplarını ikna etmek amacıyla ünlü antik çağ bilgesi Sokrates'e benzer bir sorgulama yöntemi izleyen Buddha, derin öğretilerini halkın anlayabileceği sade hikayeler ve metaforlar eşliğinde aktarmayı tercih etmiştir. Seksen yaşına merdiven dayadığında amansız bir hastalığa yakalanan ulu öğretmen, son nefesini vermeden hemen önce yoldaşlarına seslenerek ruhlarının kurtuluşu için bıkmadan usanmadan çalışmaları yönünde son derece önemli tavsiyelerde bulunmuştur. O, ardında Doğu düşünce dünyasını ebediyen zenginleştiren, sorumluluğu insana veren muazzam bir inanç sistemi bırakmıştır.