Genel bakış
Gregor Johann Mendel, 20 Temmuz 1822'de doğdu ve 6 Ocak 1884'te öldü. Avusturyalı-Çek biyolog, meteorolog, matematikçi ve Augustinus rahibiydi; Brno'daki (Brünn) St. Thomas Manastırı'nın başrahibi olarak görev yaptı. Ölümünden sonra modern genetik biliminin kurucusu olarak tanındı.
Ailesi ve eğitimi
Avusturya İmparatorluğu'nun Silezya bölgesinde, bugün Çek Cumhuriyeti'nde bulunan Heinzendorf bei Odrau'da (Hynčice) Almanca konuşan bir ailede doğdu. Johann Mendel adıyla doğdu; Augustinus Tarikatı'na girince Gregor adını aldı. Anton ve Rosine Mendel'in oğluydu, bir ablası Veronika ve küçük kız kardeşi Theresia vardı. Aile en az 130 yıldır kendilerine ait bir çiftlikte çalışıyordu; doğduğu ev bugün müzedir. Çocukken bahçıvanlık yaptı ve arıcılık eğitimi aldı. Troppau'daki (Opava) lisede okurken hastalık nedeniyle dört ay ara verdi. 1840-1843 arasında Olomouc Üniversitesi Felsefe Enstitüsü'nde felsefe ve fizik okudu. Eğitim masraflarını karşılamakta zorlanınca kız kardeşi Theresia ona maddi destek verdi. Mücadele eden bir çiftçinin oğlu olarak, manastır yaşamının onu "geçim kaynağına ilişkin sürekli kaygıdan" kurtardığını söylemiştir.
Manastır ve akademik yaşamı
Fizik öğretmeni Friedrich Franz'ın tavsiyesiyle Brno'daki St. Thomas Manastırı'na girdi. Yedek lise öğretmeni olarak çalıştı; 1850 ve 1856'da sertifikalı öğretmen olmak için girdiği sınavların sözlü bölümünde başarısız oldu. 1851'de başrahip Cyril František Napp'ın desteğiyle Viyana Üniversitesi'ne gönderildi; orada Christian Doppler'in öğrencisi oldu. 1853'te esas olarak fizik öğretmeni olarak manastıra döndü. 1867'de Napp'ın yerine manastırın başrahibi oldu, 1868'de başrahip olarak yükseltildi; artan idari sorumlulukları ve dinî kurumlara özel vergi koyma girişimi yüzünden hükûmetle yaşadığı anlaşmazlık bilimsel çalışmalarını büyük ölçüde sona erdirdi.
Bezelye deneyleri
Bahçesinde yetiştirdiği bezelyelerin ebeveynlerine benzediğini fark edip deneyler yaptı. Bezelye bitkilerinde yedi özelliği inceledi: bitki boyu, tohum zarının şekli ve rengi, tohum şekli, rengi ve çiçeğin konumu ve rengi. Gerçek üreyen sarı ve yeşil bezelyeleri çaprazladığında ilk nesilde hep sarı tohum elde etti; sonraki nesilde yeşil özellik 1'e 3 oranında yeniden ortaya çıktı. Bu olguyu açıklamak için "çekinik" ve "baskın" terimlerini kullandı. 1866'da çalışmalarını yayımladı ve şimdi gen denen görünmez "faktörlerin" bir organizmanın özelliklerini öngörülebilir biçimde belirlediğini gösterdi.
Sonraki tanınırlığı
Çalışmalarının önemi, yasalarının yeniden keşfedildiği 20. yüzyılın başına, yani otuz yıldan fazla süre sonrasına kadar anlaşılmadı. Erich von Tschermak, Hugo de Vries, Carl Correns ve William Jasper Spillman bulgularını bağımsız olarak doğruladı ve modern genetik çağını başlattı. Mendel 6 Ocak 1884'te 61 yaşında Brno'da kronik nefrit nedeniyle öldü; Leoš Janáček cenazesinde org çaldı.
Benzer kişiler
- Charles Darwin (Biyolog)
- Mithat İdemen (Matematikçi)
- Anthemios (Matematikçi)
- Seçil Erus (Meteorolog)
- Antonio Vivaldi (Rahip)
- Abraham de Moivre (Matematikçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Gregor Mendel maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.