Türk tıp dünyasının öncü isimlerinden Dr. Fikri Alican, organ nakli ve fizyoloji alanlarında gerçekleştirdiği devrim niteliğindeki çalışmalarla dünya genelinde derin izler bırakmış seçkin bir bilim insanıdır. 1929 yılında Adapazarı'nda dünyaya gelen başarılı hekim, kariyerinin en verimli döneminde Amerika Birleşik Devletleri'nde yürüttüğü laboratuvar araştırmalarıyla tıp literatürüne yön vermiştir. Özellikle akciğer transplantasyonu alanında elde ettiği başarılar, insanlık tarihinin ilk organ nakli operasyonlarına zemin hazırlamıştır. 2015 yılında aramızdan ayrılan hekim, ardında tıp dünyasını aydınlatan zengin bir bilimsel miras bırakmıştır.
Adapazarı'ndan Dünya Tıp Literatürüne Uzanan Yolculuk
İlk ve orta öğrenimini doğduğu şehirde tamamlayan Alican, lise eğitimi için İstanbul'a gelerek hayatının en önemli dönüm noktalarından birini yaşadı. Adapazarı'ndaki ortaokul eğitiminden sonra memleketinden ayrılan genç Alican, lise eğitimine İstanbul'da devam etti. Başarılı öğrencilik hayatının ardından 1949'da Robert Kolej'i bitirdi. Tıbba duyduğu büyük tutku, onu İstanbul Üniversitesi'ne yönlendirdi. Buradan 1955 senesinde başarıyla mezun olan genç doktor, genel cerrahi ihtisasını tamamlamak üzere üniversite bünyesindeki Tedavi ve Araştırma Cerrahisi Kliniği'ne adım attı. Dönemin saygın cerrahlarından Şinasi Hakkı Erel'in başkanlık ettiği bu kliniğe girmesi, sadece meslek hayatını değil, özel yaşantısını da kökten değiştirdi. Hayat arkadaşı Halide Ihlamur ile bu araştırma merkezinde tanışan Alican, 1960 yılının yazında Jackson'da onunla dünyaevine girdi. Bu evlilik, hekimin seksen altı yaşında vefat ettiği 2015 yılına kadar tam elli beş yıl boyunca mutlulukla sürdü.
Genel cerrahi uzmanlığını kazandıktan sonra transplantasyon konusuna özel bir ilgi duymaya başladı. Ufkunu genişletmek amacıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne doğru yola çıktı. Mississippi Üniversitesi bünyesindeki tıp merkezinde kurulan ve dönemin en heyecan verici araştırma ekiplerinden biri olan organ nakli grubuna dahil oldu. Buradaki bilimsel çalışmaları, vizyonunu küresel ölçekte kanıtlamasını sağladı.
Organ Naklinde Çığır Açan Mississippi Yılları
Fikri Alican, 1960 ile 1971 yılları arasında Mississippi Üniversitesi Tıp Merkezi bünyesinde tıp tarihine geçen çok önemli araştırmalara imza attı. Amerikalı cerrah James D. Hardy liderliğindeki ekiple birlikte çalışırken, 11 Haziran 1963 tarihindeki ilk insan akciğer nakli ve 23 Ocak 1964 tarihindeki ilk insan kalp nakli gibi tarihi operasyonların mutfağında yer aldı. Bu süreçte sadece cerrahi tekniklerle sınırlı kalmadı. Tıbbın temel taşlarından biri olan fizyoloji bilimine de yöneldi. Alanın dünyaca ünlü otoritesi Arthur C. Guyton ile ortak çalışmalar yürüterek 1962 yılında üniversiteden fizyoloji alanında yüksek lisans derecesi aldı.
Deney laboratuvarlarında gösterdiği üstün performans, ona dünya çapında saygınlık kazandırdı. Özellikle köpekler üzerinde gerçekleştirdiği, her iki akciğerin eş zamanlı olarak başarıyla nakledildiği operasyon, insanlarda yapılacak benzer ameliyatların önündeki en büyük teknik engelleri kaldırdı. Karaciğer ve bağırsak transplantasyonu üzerinde de yoğunlaşan hekim, transplantasyon biyolojisi ve şok fizyolojisi konularında literatüre öncülük etti. Amerika'daki kariyerini sonlandırırken, çalıştığı hastanede uzman cerrahlık görevinin yanı sıra organ nakli programının yardımcı direktörlüğünü yürütmekteydi.
Yurda Dönüş ve Bilimsel Miras
Amerika'da kazandığı benzersiz birikimle 1971 yılında Türkiye'ye dönen Fikri Alican, İstanbul Üniversitesi Cerrahi Kürsüsü'ndeki görevine başladı. Burada sekiz yıl boyunca yeni hekimlerin yetişmesine katkı sağladı. Ancak 1979 yılında, akademisyen hekimlerin üniversite dışında çalışmasını engelleyen yasal değişiklikler sebebiyle serbest muayenehane hekimliğine geçiş yaptı. Bilim dünyasından hiçbir zaman kopmayan Alican, 1991 yılında kurulan saygın James D. Hardy Society'nin kurucu üyeleri arasında yer alarak uluslararası bağlarını korudu.
Tıp literatürüne hem Türkçe hem de İngilizce dillerinde yazdığı çok sayıda eserle katkı sundu. Yabancı dildeki dergi makaleleri daha çok fizyoloji ve organ nakli alanlarında yoğunlaştı. Türkçe kaleme aldığı monografilerinde ise genel cerrahiden kanser araştırmalarına kadar geniş bir yelpazeyi derinlemesine inceledi. Yarım asrı aşan başarılı evliliği ve bilim dünyasına sunduğu katkılarıyla Dr. Fikri Alican, 19 Ağustos 2015 tarihinde hayata gözlerini yumdu.