Türk basınının ve edebiyat dünyasının en verimli, çok yönlü isimlerinden biri olan Fikret Adil, 7 Ocak 1901 tarihinde İstanbul'un tarih kokan semti Çengelköy'de hayata gözlerini açtı. Gerçek adı Fikret Adil Kamertan olan bu entelektüel kalem, ömrü boyunca hem gazetecilik hem yazarlık hem de çevirmenlik alanlarında kalıcı izler bıraktı. Babası, döneminin tanınan askeri hekimlerinden Operatör Mahmut Adil Bey'di. Mahmut Adil Bey, Türk edebiyatının dev ismi Tevfik Fikret'e duyduğu derin hayranlık sebebiyle yeni doğan oğluna Fikret ismini bahşetmişti. Eğitim hayatına döneminin en seçkin okullarından biri olan Mekteb-i Sultânî'de başlayan genç Fikret, burada vatan sevgisi ve edebiyat tutkusuyla olgunlaştı. 1917 senesinde henüz son sınıftayken, ülkesinin içinde bulunduğu zor günlerde sessiz kalamayarak eğitimini yarıda bıraktı ve Millî Mücadele saflarına katılmak üzere yola koyuldu.
Cepheden Gazete İdarelerine Uzanan Hayat Yolu
Kurtuluş Savaşı yıllarında vatanı için mücadele eden Fikret Adil, cumhuriyetin ilan edildiği 1923 yılında doğup büyüdüğü İstanbul'a geri döndü. Şehirde yeni bir hayat kuran yazar, aynı yıl Tanin gazetesinde profesyonel meslek yaşamına ilk adımını attı. Basın dünyasının dinamik yapısı onu hızla içine çekti. Gazeteciliğe olan tutkusu ve keskin gözlem gücü, kısa sürede döneminin en prestijli yayın organlarının dikkatini çekti. Kariyeri boyunca adeta bir yazı makinesi gibi çalışarak çok sayıda mecrada yazılar kaleme aldı. Yazarlık serüveninde şu yayın organlarının imzası yer almıştır:
- Tanin, Vakit, Akşam ve Milliyet
- Cumhuriyet, Son Posta, Politika ve İkdam
- Son Telgraf, Ulus, Zafer, Yeni İstanbul ve Son Havadis
Fikret Adil, sadece gazetecilikle yetinmeyen, üretkenliğini idari görevlerle de birleştiren bir kişilikti. Gazete sütunlarında fırtınalar estirirken, bir yandan da geçimini sağlamak amacıyla memuriyet hayatını sürdü. Bu doğrultuda 1930 ile 1936 yılları arasında Anadolu Ajansı bünyesinde memur olarak görev aldı. Ardından, 1937 yılında Türkiye'nin köklü finans kuruluşu Türkiye İş Bankası'na geçiş yaptı. Burada tam 29 yıl boyunca sadakatle çalıştı ve 1966 senesinde hak ettiği emekliliğe kavuştu. Onun bu çift yönlü yaşamı tarzı, yazılarına hem bürokratik bir ciddiyet hem de hayatın içinden süzülen zengin gözlemler kazandırdı.
Sanat Eleştirmenliği ve Dergicilik Atılımları
Edebiyatın mutfağında pişen yazarın dergi yayıncılığına yönelmesi uzun sürmedi. Fikret Adil'in dergiler için yazdığı ilk yazısı Şebab bünyesinde yayımlandı. Bu ilk adım, onu Türk dergicilik tarihinin en önemli figürlerinden biri haline getirecek sürecin de habercisiydi. Zamanla kültür sanat alanındaki birikimini eleştiri yazılarıyla taçlandırdı. Kaleminin keskinliği ve estetik bakışı sayesinde pek çok prestijli dergide sanat eleştirileri yayımlandı. Bu dergiler arasında Hareket, Yeni Adam, Ağaç, Aydede, Yeditepe, Akis ve Meydan öne çıkıyordu.
Kendi dergisini çıkarma fikri de her zaman aklındaydı. Sektördeki boşlukları fark eden vizyoner kalem, 1931 yılında haftalık yayın yapan Artist isimli sanat dergisini kurdu. Dergi kısa sürede sanat çevrelerinde kendine geniş bir yer edindi. Yenilikçi atılımlarına ara vermeyen Adil, 1939 yılına gelindiğinde ise daha geniş kapsamlı bir projeye imza attı. Yusuf Ahıskalı ve Suphi Nuri İleri ile omuz omuza vererek SES başlıklı dergiyi yayın hayatına kazandırdı. Sanat, edebiyat ve sosyolojiyi harmanlayan bu değerli dergi, dönemin entelektüel birikimine büyük katkı sağladı.
Tiyatro Çevirileri ve Zürih'te Veda
Fikret Adil'in sanat dünyasına katkıları dergiler ve köşe yazılarıyla sınırlı kalmadı. O, aynı zamanda Türk tiyatrosunun gelişimine de büyük destek veren usta bir çevirmendi. Sahne sanatlarına duyduğu derin tutkuyla, batı edebiyatının seçkin tiyatro eserlerini Türkçeye kazandırmak için yoğun çaba harcadı. Ankara Devlet Tiyatrosu ve Ankara Şehir Tiyatroları tarafından büyük beğeniyle sahnelenen ondan fazla tiyatro oyununu Türkçe tercümesiyle seyirciyle buluşturdu. Onun bu titiz çeviri çalışmaları, Türk tiyatrosunun repertuarını zenginleştirirken sahne sanatlarının ülkemizdeki gelişimine de yön verdi.
Yaşamının son yıllarında ciddi sağlık sorunları yaşamaya başlayan Fikret Adil, 1973 yılında rahatsızlandı. Tedavi imkanlarını araştıran ve daha kapsamlı bir bakım arayan yazar, İsviçre'nin Zürih kentine gitti. Ancak tıp biliminin tüm çabalarına rağmen sağlığına kavuşamayarak aynı yıl Zürih'te hayata veda etti. Vefatının ardından cenazesi doğup büyüdüğü, sevdalısı olduğu İstanbul'a getirildi. Büyük yazarın naaşı, ailesinin ve sevenlerinin katıldığı hüzünlü bir törenin ardından tarihi Eyüp Mezarlığı'na defnedildi. Fikret Adil Kamertan, ardında bıraktığı yüzlerce makale, eleştiri yazısı, dergiler ve eşsiz çevirilerle Türk kültür tarihindeki seçkin yerini korumaktadır.