Türk tıp tarihinin kurucu hekimlerinden biri olan ve Mevlevilik mirasının korunması yolundaki çalışmalarıyla tanınan Feridun Nafiz Uzluk, 1902 yılında Konya'nın Ereğli ilçesinde dünyaya gelerek bilim ve kültür dünyasında derin izler bırakan yetmiş iki yıllık ömrüne adım atmıştır. Genç cumhuriyetin tıp alanındaki gelişimine omuz veren araştırmacı hekim, 27 Eylül 1974 tarihinde hayata gözlerini yummuştur. Hayatını hekimlik mesleği ile tarih araştırmaları arasında dengeli bir biçimde şekillendiren Uzluk, hem salgın hastalıklarla mücadelede hem de kültürel değerlerin yaşatılmasında öncü roller üstlenmiştir. Bu sıra dışı tıp insanı, bilimsel kariyerini Mevlana soyuna uzanan köklü aile mirasıyla harmanlamıştır.
Mevlana Soyundan Darülfünun'a Uzanan Bir Yaşam Öyküsü
Uzluk ailesinin ikinci evladı olarak Konya topraklarında gözlerini açan Feridun Nafiz, annesi Ayşe Sıdıka Hanım vasıtasıyla Mevlana Celaleddin Rumi'nin soyuna dayanmaktaydı. Genç yaştayken acı bir kayıp yaşadı. Subay olan babası Ahmed Hamdi Bey, 1921 senesinde Yemen cephesinde çarpışırken şehit düştü. İlk eğitim aşamasını başarıyla tamamlayan Uzluk, memleketindeki Konya İttihad ve Terakki İdadisi'nde orta öğrenimini bitirerek yüksek tahsil için İstanbul'un yolunu tuttu. Genç cumhuriyetin ilanından bir yıl sonra, 1924 yılında Darülfünun Tıp Fakültesi'nden diplomasını alarak hekimlik mesleğine resmen adım attı.
İstanbul'daki öğrencilik yılları hekimin sadece mesleki değil, entelektüel yönünü de besledi. Eğitim süresince Galata Mevlevihanesi'nde konaklayan Uzluk, burada kaldığı dönemde doğu kültürüne merak salarak Arapça ve Farsça dillerinde uzmanlaştı. Bilgiye doymayan genç tıp öğrencisi, batı dünyasıyla da bağlarını koparmadı. İngilizce, Almanca ve Fransızca dillerini de öğrenerek döneminin çok lisan bilen ender aydınlarından biri haline geldi. Aynı dönemde, mimarlık okuyan ağabeyi Şehabettin Bey ile birlikte Üsküdar Mevlevihanesi'nin saygın şeyhlerinden Ahmet Remzi Dede'nin rehberliğinde manevi gelişimini sürdürdü.
Sıtma Savaşı ve Anadolu Topraklarındaki Hekimlik Yılları
Mezuniyetinin hemen ardından vatan borcunu ödemek üzere orduya katılan Feridun Nafiz, 1925 yılında askerlik görevini tamamladı. Hemen akabinde devlet memuru olarak Ordu vilayetinin Mesudiye ilçesine hükümet tabibi unvanıyla tayin edildi. Karadeniz'in bu zorlu coğrafyasında üç yıl boyunca kesintisiz şifa dağıttı. 1928 yılına gelindiğinde memleketi Konya Memleket Hastanesi'nin iç hastalıkları asistanlığına getirildi. Hekimlikteki yetkinliği, onu ertesi sene sıtma hastalığıyla mücadelede kilit bir pozisyona taşıdı.
Konya Sıtma Savaş Merkez Tabipliği görevini üstlenen Uzluk, aynı yılın eylül ayında Aksaray Vilayeti Merkezi Sıtma Savaş Heyeti Tabipliği'ne atandı. Anadolu'da o yıllarda kırıp geçiren sıtma salgınına karşı amansız bir mücadele yürüttü. Bu bölgedeki üç yıllık üstün başarıları, Sağlık Bakanlığı'nın gözünden kaçmadı. Bakanlık tarafından üstün hizmetleri dolayısıyla resmi bir takdirname ile taltif edildi. Kazandığı bu başarılar, onun tıp camiasındaki yerini iyice sağlamlaştırdı.
Mevlevilik Mirasının Korunması ve Almanya Yılları
Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasına dair kanunun yürürlüğe girmesi, Uzluk kardeşlerde derin bir üzüntü yaratmıştı. Şehabettin Bey ile el ele veren Feridun Nafiz, Mevleviliğin asırlık kültürel mirasını korumayı kendilerine kutsal bir ödev bildiler. Konya'da bulundukları yıllarda bu kutsal amaç doğrultusunda Mevlana'yı Sevenler Derneği'nin kurulmasında başrolü oynadılar. Dernek çatısı altında, düşünürün ölümsüz eserlerini basarak yaygınlaştırdılar. Aynı zamanda, ilerleyen yıllarda kurulması planlanan Selçuk Üniversitesi'ne nitelikli akademik kadro yetiştirmek amacıyla yoğun bir çaba sarf ettiler.
Akademik ve pratik bilgisini daha da ileri taşımak isteyen başarılı hekim, 1932 yılında resmi görevinden istifa etme kararı aldı. Kendi birikimlerini kullanarak ihtisas yapmak amacıyla Almanya'nın yolunu tuttu. Münih ve Hamburg kentlerindeki seçkin tıp fakülteleri ile enstitülerde derinlemesine bilimsel araştırmalar yürüttü. Buradaki başarılı çalışmalarının neticesinde çeşitli uzmanlık sertifikaları almaya hak kazandı. Yurt dışındaki bu akademik serüveninde özellikle bakteriyoloji, hijyen ve salgın hastalıklar alanlarına yoğunlaşarak ülkesine donanımlı bir bilim insanı olarak dönmenin temellerini attı. Bu kapsamlı çalışmalarından dolayı şu alanlarda uzmanlık kazanmıştır:
- Bakteriyoloji ve klinik laboratuvar araştırmaları
- Hijyen ve halk sağlığı koruma yöntemleri
- Salgın hastalıkların kontrolü ve yayılmasının önlenmesi