Türkiye'nin akademik tarihindeki en parlak zihinlerden biri olan Fazıla Şevket Giz, ülkemizde profesörlük ünvanını elde eden ilk kadın bilim insanları arasında yer alarak zooloji alanında çığır açmıştır. 1903 senesinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açan Giz, hayatı boyunca bilimsel gelişmeye ve kadınların akademi dünyasındaki varlığına öncülük etmiştir. Araştırmacı kimliğinin yanı sıra yazdığı eserler ve kurduğu derneklerle de adından söz ettiren başarılı zoolog, arkasında silinmez izler bırakmıştır. Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin bilimsel kalkınma hamlesine omuz veren Giz, zooloji alanında gerçekleştirdiği özgün çalışmalarla akademik camianın saygın isimlerinden biri haline gelmiştir.
Akademik Yolculuk ve İlk Başarılar
Eğitim hayatına özel bir okulda başlayan Fazıla Şevket Giz, daha sonra Amerikan Kız Koleji'ne geçiş yapmıştır. Bu seçkin eğitim kurumundan 1922 yılında başarıyla mezun olmuştur. Yükseköğrenimini tamamlamak üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne giden Giz, 1927 senesinde Mount Holyobe Üniversitesi'ni bitirmiştir. Mezuniyetinin ardından aynı üniversitenin biyoloji laboratuvarında üç ay süreyle incelemeler gerçekleştirmiştir. Amerika'daki araştırmalarından sonra Türkiye'ye geri dönen genç bilim kadını, 1927 ile 1933 yılları arasında Arnavutköy Kız Koleji bünyesinde biyoloji öğretmenliği yaparak yeni nesil öğrencileri yetiştirmiştir. Bu dönemde zooloji alanındaki ilk ciddi adımlarını atmaya başlamıştır.
Genç araştırmacı, 1929 yılında yayımladığı bilimsel bir makale ile adını altın harflerle tarihe yazdırmıştır. Bu çalışma sayesinde temel bilimler alanında araştırma yazısı yayımlayan ilk Türk kadın bilimci ünvanını almıştır. Başarısı tüm ülkede yankı bulmuştur.
İstanbul Üniversitesi ve Yükseliş Dönemi
Ülkedeki yükseköğretim yapısını kökten değiştiren 1933 Üniversite Reformu, Giz'in kariyerinde yeni bir dönüm noktası oluşturmuştur. Reformun ardından İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi kadrosuna hayvan doçenti olarak atanmıştır. İstanbul Üniversitesi'ndeki özverili akademik çalşmalarıyla kısa sürede dikkatleri üzerine çeken Fazıla Şevket Giz, 25 Nisan 1944 tarihli özel bir kararla Hayvanat Enstitüsü profesörlüğüne terfi ettirilmiştir. Aynı yıl kaleme aldığı Omurgalıların Karşılaştırmalı Anatomisi isimli eseri, alanındaki önemli bir boşluğu doldurmuştur. Kitap, zooloji eğitimi alan öğrenciler için temel bir kaynak niteliği taşımaktadır.
Bilimsel çalşmalarının yanında sosyal sorumluluk projelerinde de aktif rol oynamıştır. Kendisi, 1949 yılında hayata geçirilen Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği'nin kurucu üyeleri arasında yer almıştır. Ayrıca dernek bünyesinde kadınların akademik hayatta daha fazla yer bulabilmesi için çaba göstermiştir. 1950 yılında ise tıp ve zooloji dünyasında ses getiren bir ödüle layık görülmüştür. "Ganglionlen fositlerin yapılan kültürlerde alyuvarların lenfosit dahilinde meydana gelmesi" başlığını taşıyan özgün araştırmasıyla saygın İnönü Armağanı'nı kazanmıştır. Bu ödül, onun bilimsel yetkinliğini bir kez daha kanıtlamıştır.
Öne Çıkan Başarıları ve Eserleri
Fazıla Şevket Giz, Türkiye'deki akademik gelişim sürecinde pek çok ilke ve önemli çalşmaya imza atmıştır. Onun zooloji ve fen bilimleri alanındaki başlıca katkıları şu şekilde sıralanabilir:
- Temel bilimler alanında araştırma yazısı yayımlayan ilk Türk kadın bilimci olması (1929)
- Omurgalıların Karşılaştırmalı Anatomisi adlı zooloji kitabını kaleme alması (1944)
- Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği kurucuları arasında yer alması (1949)
- "Ganglionlen fositlerin yapılan kültürlerde alyuvarların lenfosit dahilinde meydana gelmesi" çalşmasıyla İnönü Armağanı kazanması (1950)
- Genel Zooloji Enstitüsü ile Hidrobiyoloji Araştırma Enstitüsü direktörlük görevlerini üstlenmesi
Enstitü Direktörlüğü ve Vefatı
Zooloji Enstitüsü'ndeki çalşmalarını sürdüren Giz, yöneticilik alanında da önemli sorumluluklar üstlenmiştir. Curt Kosswig'in görevinden ayrılması üzerine, 4 Ocak 1955 tarihinde Genel Zooloji Enstitüsü direktörlüğüne getirilmiştir. Ancak Genel Zooloji Enstitüsü'ndeki bu önemli görevi yürütürken baş gösteren ciddi sağlık problemleri nedeniyle, 1958 yılında yöneticilik görevinden kendi isteğiyle istifa etmek durumunda kalmıştır. Sağlıgına kavuşmasının ardından, 19 Haziran 1961'de Hidrobiyoloji Araştırma Enstitüsü Direktörlüğü görevine atanmıştır. Benzer sağlık problemlerinin tekrarlaması sebebiyle, bu yöneticilik görevinden de 1964 yılında ayrılmak zorunda kalmıştır. Uzun yıllar süren akademik hizmetlerinin ardından 1 Mart 1972 tarihinde emekliye ayrılmıştır.
Değerli akademisyen, 4 Ağustos 1981 tarihinde hayata veda etmiştir. Hayata veda eden Giz'in naaşı, Şişli Camii'nde kılınan öğle namazını müteakip Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki aile kabristanında ebedi istirahatgahına tevdi edilerek son yolculuğuna uğurlanmıştır.