Türk tarih yazımına büyük katkılar sunan Faruk Sümer, 5 Kasım 1924 tarihinde Konya'da dünyaya gelmiş ve Selçuklu ile beylikler dönemini aydınlatan çalışmalarıyla tanınmıştır. Konya doğumlu tarihçi oldukça üretkendi. Değerli akademisyen, aile ocağında başlayan eğitimini azmiyle harmanlayarak uluslararası alanda saygın bir tarihçiye dönüştürmeyi başarmıştır. Yaşamını Türk dünyasının geçmişini incelemeye adayan Sümer, 21 Ekim 1995 yılında hayata gözlerini yummuştur.
İlk Yılları ve Eğitim Hayatı
Faruk Sümer'in tarih bilincinin oluşmasında, ailesinin ve çocukluk yıllarındaki çevresinin etkisi son derece büyüktür. Babası Mehmed Zeki Efendi, Türk Milli Mücadelesi'nde aktif roller üstlenmiş vatansever bir şahsiyettir. Kurtuluş Savaşı yıllarında babası Mehmed Zeki Efendi'nin gösterdiği vatanseverlik ve annesi Zeliha Hanım'ın erken yaştaki rehberliği, onun karakterinin ve tarih merakının şekillenmesinde en belirleyici unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Çocukluk yıllarında çok yönlü yetiştirildi. Annesi Zeliha Hanım ise küçük yaştaki Faruk'a eski yazı dersleri vererek onun tarihi kaynaklara yönelmesini kolaylaştırmıştır. Genç Faruk, aynı dönemde Kur'an dersleri alırken bir yandan da kendi imkanlarıyla Fransızca öğrenmeye gayret ediyordu. Fransızcayı kendi gayretiyle öğrenmeye çalıştı. Bu azimli çocukluk dönemi, onun gelecekteki parlak akademik kariyerinin ilk sağlam temellerini oluşturmuştur. Sümer, 1943 yılında İstanbul'da bulunan Haydarpaşa Öğretmen Okulu'ndaki eğitimini de başarıyla tamamlamıştır. Haydarpaşa Öğretmen Okulu'ndan mezun olduktan sonra İstanbul Üniversitesi bünyesinde tarih eğitimine başlayan Sümer, burada edindiği metodolojik altyapı sayesinde 15. ve 16. yüzyıllardaki Türk boylarının yapısal özelliklerine dair kapsamlh bir lisans tezi hazırlamıştır. Lisans eğitimini ise İstanbul'da tamamladı. Başarılı üniversite yıllarını 1948 yılında aldığı lisans derecesiyle taçlandırmıştır. Onun üniversitedeki bitirme çalışması, doğrudan 15. ve 16. asır Türk boyları üzerine odaklanmıştı. Aynı yıl Millî Eğitim Bakanlığı tarafından sağlanan burs desteğini kazanmıştır. Burs kazanarak doğrudan Ankara'ya gitti. Bu burs sayesinde Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde doktora çalışmalarına başlamıştır. Milli Eğitim Bakanlığı bursuyla başladığı Ankara Üniversitesi'ndeki doktora eğitimini sadece iki yıl gibi kısa bir sürede tamamlayan genç araştırmacı, hazırladığı başarılı lisans çalışmasını geliştirip genişleterek 'edebiyat doktoru' akademik derecesine hak kazanmıştır. Orta Çağ Tarihi Kürsüsü'nde yürüttüğü bu çalışmalar, onun uzmanlık alanını derinleştirmesini sağlamıştır. Genç doktor, akademik unvanını aldıktan sonra kısa bir süreliğine Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'nde görev almıştır. Süleymaniye Kütüphanesi'nde kısa süre çalıştı. Kütüphanede geçirdiği bu kısa zaman dilimi, onun mesleki gelişimine katkıda bulunan değerli bir deneyim olmuştur.
Akademik Yükselişi ve Enstitü Çalışmaları
Faruk Sümer, 1950 yılından itibaren Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde görev yapmaya başlamıştır. Akademik kariyerine Ankara'da devam etti. Fakültedeki akademik faaliyetlerini 1963 yılına kadar aralıksız sürdürmüştür. Bu dönemde hem dersler vermiş hem de Selçuklu tarihine ışık tutan araştırmalar kaleme almıştır. Sümer, 1966 yılında kurulan önemli bir bilimsel enstitünün de kurucu mimarlarından biriydi. Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü, 1966 yılında Faruk Sümer'in de aralarında bulunduğu kurucular tarafından bilim dünyasına kazandırılmıştır. Enstitünün kuruluşu, Türkiye'de Selçuklu dönemi araştırmalarının daha sistematik bir yapıya kavuşmasına zemin hazırlamıştır. Sümer, ömrü boyunca bu kurumun gelişmesi ve hedeflerine ulaşması için çaba sarf etmiştir. Akademik hayatındaki idari ve bilimsel sorumluluklarını titizlikle yerine getiren araştırmacı, 1982 yılında emekliye ayrılmıştır. 1982 yılında emekli olmayı seçti. Emeklilik kararı, onu tarihi araştırmalar yapmaktan ve yeni makaleler üretmekten alıkoymamıştır.
Uluslararası Katkıları ve Yayın Dünyası
Akademisyen, yurt dışındaki çeşitli eğitim kurumlarında da bilgi ve birikimini paylaşma imkanı bulmuştur. Tarihçi, 1970 yılında misafir öğretim üyesi sıfatıyla Londra Üniversitesi bünyesinde resmen görevlendirilmiştir. İngiltere'de bulunduğu bu süreçte, Türk-İslâm tarihi ve medeniyeti ile Türk dili üzerine dersler vermiştir. Yurt dışında da dersler verdi. Sümer, 1974 yılında ise Frankfurt'ta bulunan Goethe Enstitüsü bünyesinde akademik çalışmalarda bulunmuştur. Frankfurt kentindeki Goethe Enstitüsü'nde misafir öğretim üyesi olarak Türk-İslâm tarihi, medeniyeti ve Türk dili dersleri anlatmıştır. Akademisyen, ülke içindeki akademik ve idari görevlerinin yanı sıra uluslararası alanda da taltif edilmiştir. Kendi ülkesindeki resmi akademik ve idari görevlerinin yanı sıra, ayrıca 1993 yılında Türkmenistan İlimler Akademisi'ne üye seçilmiştir. Bu üyelik, onun Türk dünyasının ortak tarihine yaptığı hizmetlerin uluslararası bir tescili niteliğindedir. Faruk Sümer, üretken bir yazar olarak arkasında çok zengin bir yayın mirası bırakmıştır. Değerli araştırmacının makaleleri, Türkiye'nin en saygın tarih, kültür ve edebiyat dergilerinde okuyucuyla buluşmuştur. Onun kaleme aldığı bilimsel makaleler, akademik camiada büyük ilgi görmüş ve referans kaynak haline gelmiştir. Sümer'in makalelerinin yayımlandığı başlıca süreli yayınlar ve dergiler şunlardır:
- Folklor Postası
- Belleten
- Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
- İktisat Fakültesi Mecmuası
- Resimli Tarih Mecmuası
- Selçuklu Araştırmaları Mecmuası
- Selçuklu Araştırmaları Dergisi
- Türk Dünyası Araştırmaları
- Türk Dünyası Tarih Dergisi
- Türk Edebiyatı
- Türk Kültürü
Tarih araştırmalarının yanı sıra, literatüre katkı sağlamak amacıyla bazı tercümelerde de bulunmuştur. Çeşitli çalışmaların Türkçe tercümesini gerçekleştirdi. Yaptığı bu çeviriler, yabancı kaynakların Türk tarihçileri tarafından daha rahat incelenmesine olanak tanımıştır.