Hayatı
Eshilos ya da Aiskhylos, yaklaşık MÖ 525/524'te doğan ve yaklaşık MÖ 456/455'te ölen Antik Yunan oyun yazarıdır. MÖ 5. yüzyılda tragedyaya asıl şeklini veren yazar olarak anılır. Eleusis'te doğmuştur ve Eleusis site devletindeki eski bir soylu aileden gelmiştir. Doğumu, Peisistratos'un egemenliğinin onun ölümüyle sona ermesinden üç yıl sonraya denk gelir. Yaşadığı dönem Miltiades, Themistokles, Kimon, Efialtes ve Perikles gibi büyük politik kişiliklerin dönemiydi. Pindaros, Simonides, Khoirilos ve Sofokles gibi dönemin şairleriyle ilişki içindeydi. Salt bir yazar değil, dönemin etkin düşünürlerinden biri sayılır.
Tragedya yazmaya yaklaşık MÖ 500'lerde, gençliğinde başladı. Coğrafyacı Pausanias'a göre bir gece tanrı Dionysos rüyasına girip ona yeni oluşmakta olan tragedya sanatına yönelmesini söyledi; Eshilos uyanınca bir tragedya yazmaya başladı. Maraton, Salamis ve Pers savaşlarına katıldı.
Eserleri ve yenilikleri
Tragedya yarışmalarına gençliğinde katılmaya başladı ve ilk ödülünü MÖ 485'te kazandı. Eserlerinde koroya önem verdi ve konularını mitolojiden aldı. Tanrıların ve kahramanların en etkileyici yanlarını seçti. Konuları birbiriyle ilgili üç oyunu üçleme olarak birleştirdi, sonuna bir satyr oyunu ekledi. Yaklaşık doksan oyun yazdığı hâlde elimize yalnızca yedisi ulaşmıştır. Yarışmalarda elli iki kez ödül kazandığı sanılır.
MÖ 458'de Agamemnon, Adak Sunucuları ve Eumenidler'den oluşan Orestia üçlemesiyle son zaferini kazandı; üçleme, Orestes'in babasının katilinden ve annesinden aldığı öcü anlatır. MÖ 472'de sahnelediği Persler, tarihî bir konuyu işlemesiyle diğerlerinden ayrılır. Eshilos bu oyunda Atinalıların yiğitliklerini Perslerin ağzından över, Perslerin yenilgisini tanrılara bağlar. Günümüze ulaşan ilk oyunu Yalvarıcılar'da elli kişilik koro ve tek oyuncu vardır. Persler, Tebai'ye Karşı Yediler ve Zincire Vurulmuş Prometheus'ta ise ikinci oyuncuyu getirerek karşılıklı konuşmaların oranını artırdı. Oidipus'un oğullarının çatışmasını anlatan Tebai'ye Karşı Yediler ile MÖ 467'de birincilik kazandı. Zincire Vurulmuş Prometheus'ta koro şarkıları azalır ve oyunu konuşmalar ilerletir; konusu, Prometheus'un ateşi çalıp insanlara öğretmesi nedeniyle Zeus tarafından cezalandırılmasıdır.
Sahne ve üslup
Eshilos oyunun sunumuna maske, elbise ve yüksek ayakkabı gibi yenilikler getirdi. Dili güç anlaşılan, ağdalı bir dildi. Dinî ve ahlaki konuları işledi; karakterlerin derinliklerine pek inmedi, kahramanlarının kin, intikam ve gurur gibi duygularını başarıyla aktardı.
Eleusis gizemleri
Eshilos, doğduğu Eleusis'te temellenen Demeter tapımına, yani Eleusis gizemlerine yönlendirilen Yunanlardan biriydi. Tapımın üyeleri gizemleri dışarıdakilere açıklamazdı ve açıklayanlar ölümle cezalandırılırdı; bu yüzden ayrıntılar azdır. Aristoteles'e göre Eshilos oyunlarından birinde gizli bölümlere dair ipuçları verdiği iddia edilir. Bazı kaynaklara göre halktan kızgın biri sahnede onu öldürmeye çalıştı ve Eshilos kaçtı. Hakim önüne çıkarıldığında, serbest bırakılması Pers Savaşları'ndaki çabaları sayesinde oldu.
Benzer kişiler
- Friedrich Dürrenmatt (Oyun Yazarı)
- Jeff Daniels (Oyun Yazarı)
- Oscar Wilde (Oyun Yazarı)
- August Strindberg (Oyun Yazarı)
- Colette (Oyun Yazarı)
- Edmond Rostand (Oyun Yazarı)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Eshilos maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.