Mehmet Emin Erkulseyitoğlu veya bilinen adıyla Emin Erkul, 1881 yılında Grebene'de dünyaya gelmiş olup, Cumhuriyet'in kurucu kadrosu içinde hem askeri hekim hem de siyasetçi olarak çok yönlü hizmetler sunmuştur. İdealist hekim, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk İstanbul şehremini (belediye başkanı) olarak göreve başlamış, vatan savunmasında ve mesleğinde büyük sorumluluklar üstlenmiştir. Halk arasında "Kalpaklı Emin Bey" ve "Şehremini Emin Bey" lakaplarıyla tanınan Erkul, ülkenin imarında aktif görevler aldıktan sonra 3 Haziran 1964'te İstanbul'da vefat etmiştir.
Tıbbiyeden Kuvâ-yi Milliye Saflarına Uzanan Yollar
Emin Erkul, eğitim hayatının ilk basamaklarını Manastır kentinde tamamladı. Ardından ortaöğrenimini sürdürmek üzere İstanbul'a gelen genç Emin, hekimlik mesleğine ışık tutacak olan Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane'ye girdi. Bu seçkin okulu 1905 senesinde yüzbaşı rütbesiyle bitiren Erkul, Gülhane Askyeri Hastanesi cerrahi servisinde asistanlık yapmaya başlayarak mesleki kariyerine hızlı bir adım attı. Burada kısa sürede yeteneğiyle öne çıkmayı başardı.
Tıp dünyasındaki gelişmeleri yakından takip eden Erkul, 1906 yılında operatörlük sertifikası aldı. Sadece iki yıl sonra dönemin ünlü hekimi Dayke Paşa'nın yardımcılığına getirilen Emin Bey, 1909'da hastanenin başoperatörü unvanını kazanarak aynı yıl Budapeşte'deki büyük Tıp Kongresi'nde ülkesini temsil etti. Ancak ülkenin içinde bulunduğu siyasi ve askeri koşullar onu farklı yönlere sevk edince, 1910 yılında askerlik görevinden istifa ederek Afyon'da özel bir hastane kurdu.
Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle vatan görevi tekrar ön plana çıkınca, bu yıpratıcı harp yıllarında Bursa sıhhiye müdürlüğü ve Askeri Nekahethane başhekimliği görevlerinde bulundu. Millî Mücadele yıllarında ise Kuvâ-yi Milliye ve Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerinin kuruluşlarında çalışarak bölgede milli bilincin uyanması için kritik adımlar attı. Bu çalışmaların ardından 1920 senesinde Bursa mebusu olarak seçildi ve ilk TBMM'de yerini aldı. Meclisteki yasama faaliyetlerinin yanı sıra vatanın kurtuluşu için bilfiil cephede de savaştı.
İstanbul'un İlk Cumhuriyet Şehremini ve İmar Hamleleri
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasıyla birlikte modern yönetim mekanizmaları kurulurken, Emin Erkul 8 Haziran 1924 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk İstanbul şehremini olarak atandı. Harap durumdaki tarihi başkentte belediyecilik açısından pek çok ilki hayata geçiren Erkul, kentin modern ihtiyaçlarına cevap verecek altyapı projeleri ürerinde titizlikle çalıştı.
Görev süresi boyunca gerçekleştirdiği başlıca çalışmalar şunlardır:
- İstanbul'daki modern belediye zabıtası teşkilatının ilk adımlarını attı ve düzeni sağladı.
- Şehrin su sıkıntısını çözmek amacıyla Kayışdağı bölgesinden şehre temiz içme suyu getirdi.
- Kamu düzenine uygun şekilde organize edilmiş modern belediye mezarlıkları oluşturdu.
- Gıda güvenliği için soğuk hava depoları ve altyapıyı sağlamlaştırmak için yeni kanalizasyon sistemleri inşa ettirdi.
Emin Erkul, kent yaşamının kalitesini yükselten bu görevini emekliye ayrıldığı 28 Eylül 1928 tarihine dek sürdürdü. Belediye başkanlığı döneminde, 1925 yılında Bursa'da yapılan milletvekili ara seçiminde Nurettin Paşa'nın karşısına aday çıktı fakat kaybetti.
Finansal Girişimler ve Uluslararası Onurlar
Belediye başkanlığından sonra da iktisadi alanlarda ülkesine hizmet etmeyi sürdüren Erkul, iktisadi bağımsızlık hamlelerinin bir parçası olarak 1932 senesinde Milli Reassürans AŞ yönetimine atandı. Bu kurum bünyesinde yönetim kurulu üyeliği, başkan vekilliği ve başkanlık görevlerini 1950 yılına kadar yürüttü. Ayrıca 1934 ile 1953 yılları arasında Osmanlı Bankası yönetim kurulu üyeliğinde bulundu.
Askeri cerrahi alanındaki eski çalışmaları ve mesleki birikimi sayesinde uluslararası alanda saygın bir yer edinen Erkul, ABD Askeri Cerrahlar Derneği fahri üyeliğine seçildi. Nişanını ve üyelik beratını 2 Mayıs 1939 günü Washington'da, Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçisi'nin de katılım gösterdiği görkemli bir törenle teslim aldı. Milli mücadeledeki üstün hizmetlerinin nişanesi olarak kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası ile üdüllendirildi. Evli ve iki çocuk babası olan hekim, toplumsal hayattaki saygınlığını her zaman korudu. Bursa Belediyesi tarafından 7 Şubat 1947 günü Bursa'nın onursal hemşerisi ilan edilen hekim, 3 Haziran 1964 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu.