Türk basın tarihinin, özellikle de Türkiye Yahudi basınının önemli kalemlerinden biri olan Eli Şaul, 1916 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Gazeteciliğinin yanı sıra diş hekimliği kimliğiyle de tanınan Şaul, ömrünü kültürel aktarıma ve basın faaliyetlerine adayarak 5 Mayıs 2004 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Genç yaşlardan itibaren toplumsal ve kültürel örgütlenmelerde yer alan aydın, hem Türkiye'de hem de göç ettiği İsrail'de çıkardığı yayınlar ve kaleme aldığı yazılarla kültürel mirasın korunmasında etkin bir rol oynadı.
Diş Hekimliğinden Basın Dünyasına Uzanan Bir Kariyer
Eğitim hayatına İstanbul Erkek Lisesi'nde başlayan Eli Şaul, buradaki eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ne girdi. 1941 yılında bu fakülteden mezun olan Şaul, meslek hayatına adım atmadan önce vatani görevini yerine getirdi. 1941 ile 1944 yılları arasında, İkinci Dünya Savaşı'nın zorlu koşullarında teğmen rütbesiyle askerlik hizmetini gerçekleştirdi.
Onun toplumsal hassasiyeti henüz öğrencilik yıllarında kendini göstermişti. Nitekim 1934 yılında İstanbul'da kurulan Ne'emanei Tsion (Siyonun Samimi Aşıkları) isimli Siyonist örgütün kurucu kadrosunda aktif olarak yer aldı. Askerlik sonrası dönemde ise yazınsal üretime ağırlık verdi. 1947-1950 yılları arasında, gelişim sürecindeki Türk Yahudi basınında üretken bir yazar olarak öne çıktı. Bu dönemde fikirlerini ve yazılarını farklı yayın organlarında okuyucuyla buluşturdu.
Şaul'un Türkiye'deki yazılarına ev sahipliği yapan başlıca yayınlar şunlardır:
- Şalom gazetesi
- Şabat gazetesi
- Atikva gazetesi
- Türkiye'nin Sesi gazetesi
İsrail Yılları ve Gazetecilik Faaliyetleri
Hayatında yeni bir sayfa açmak isteyen Eli Şaul, 1950 senesinde ailesini de yanına alarak İsrail'e göç etme kararı aldı. Bu göç, onun mesleki ve entelektüel üretkenliğini sekteye uğratmadı; aksine basın faaliyetlerini yeni bir coğrafyaya taşıdı. İsrail'e yerleştikten sonra, Yitshak Ben Rubi tarafından çıkarılan El Tiempo gazetesinde düzenli olarak yazılar kaleme almaya başladı. Yazarlık heyecanını yayıncılıkla taçlandırmak isteyen gazeteci, 1954 yılında Sabetay Leon ve Moşe Azar ile iş birliği yaparak haftalık La Union gazetesini yayın hayatına kazandırdı. Bu girişimin ardından, 1959 yılında ise tek başına Derecho al Buto adını taşıyan bir başka haftalık gazeteyi çıkartarak yayıncılık serüvenini sürdürdü.
Kültürel Miras ve Folklor Çalışmaları
Eli Şaul, yeni ülkesinde diş hekimliği yapmaya devam etse de nihai hedefi kültürel mirası kaydetmekti. Bu amaçla klinikteki tüm mesaisini ve muayenehanesini oğluna devretti. Kendisini tamamen Türkiye Yahudilerinin zengin sözlü kültürünü ve geleneklerini araştırmaya adadı. Yıllar süren titiz derleme ve arşiv çalışmalarının meyvesi, 1994 yılında İsis Yayıncılık aracılığıyla okura sunuldu. Yazarın büyük emek verdiği Folklor de los Judios de Turkiya (Türkiye Yahudilerinin Folkloru) adlı bu eser, topluluğun kültürel hafızasını geleceğe taşıyan çok kıymetli bir kaynak haline geldi.
Kültürle olan bağını hiçbir zaman koparmayan Şaul, İstanbul'daki Şalom gazetesine ve Tiryaki Dergisine gönderdiği yazılarla bağlarını taze tuttu. Bunun yanı sıra, Brüksel'de yayınlanan Los Muestros dergisinde de dönem dönem yazıları basıldı. Eserleriyle derin bir iz bırakan aydın, 2004 yılındaki vefatına kadar yazmayı ve üretmeyi hiç bırakmadı.