Edward Joseph Snowden, 21 Haziran 1983 tarihinde ABD'nin Kuzey Carolina eyaletine bağlı Elizabeth City kentinde dünyaya gözlerini açan, dünya tarihinin en büyük sızıntı skandallarından birine imza atmış bir bilgisayar uzmanıdır. Eski bir Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ve Ulusal Güvenlik Dairesi (NSA) çalışanı olarak tanınan Snowden, vatandaşların gizlilik haklarını korumak amacıyla devlet sırlarını ifşa etmiştir. Genç uzman, Amerikan hükümetinin küresel internet trafiğini ve telefon görüşmelerini yasadışı yollarla izlediğini kanıtlayan belgeleri 2013 yılının Haziran ayında kamuoyuna sunmuştur. Bu sansasyonel hamle, tüm dünyada kişisel veri güvenliği tartışmalarını derinden etkilemiştir. Olayın ardından hakkında casusluk davası açılan Snowden, ülkesinden ayrılarak Rusya'ya sığınmak zorunda kalmıştır.
Eğitim Hayatı ve İstihbarat Dünyasına Giriş
Eğitimli bir aile ortamında yetişen Edward Joseph Snowden, aynı zamanda Jessica adında bir kız kardeşe sahipti. Eğitim hayatının önemli bir bölümünü İngiltere'deki Liverpool Üniversitesi'nde geçiren Snowden, teknolojiye olan ilgisini profesyonel alana taşımakta gecikmedi. Başarılı analist, 2005 yılında Maryland Üniversitesi bünyesinde güvenlik sorumlusu olarak ilk ciddi işine adım attı. Bu görevi başarıyla yerine getirdi. Buradaki performansı, istihbarat servislerinin dikkatini çekmesini sağladı.
Snowden, 2006 yılında Booz Allen Hamilton şirketi aracılığıyla CIA bünyesine katılarak istihbarat kariyerine resmi olarak başladı. İlk olarak Virginia eyaletindeki Langley CIA karargahında küresel iletişim departmanında görevlendirildi. Burada altı ay boyunca son derece gizli bir okulda yoğun bir eğitim sürecinden geçirildi. Aldığı eğitimin ardından kendisine diplomatik pasaport tahsis edilen genç uzman, İsviçre genelinde siber güvenlik uzmanı unvanıyla bilgisayar ağlarının güvenliğini korumaktan sorumlu olarak çalışmaya başladı. Snowden, bu kritik görevlerin ardından 2013 senesinde kariyerinde yepyeni bir sayfa açtı. Ulusal Güvenlik Dairesi (NSA) bünyesinde aktif olarak çalışmaya başladı.
PRISM Skandalı ve Tüm Dünyayı Sarsan İfşalar
Snowden, NSA'de Booz Allen Hamilton adına çalışırken, kurumun sıradan vatandaşların özel hayatını yasa dışı biçimde takip ettiğini fark etti. Bu gizli faaliyetleri dünyaya duyurmaya karar veren analist, elde ettiği gizli belgeleri The Guardian ve The Washington Post gazetelerine sızdırdı. 5 Haziran 2013 tarihinde yayımlanmaya başlayan haberler, Amerikan tarihinin en büyük skandalını gözler önüne serdi. Belgeler, Amerikan hükümetinin gizlice yürüttüğü ve PRISM adıyla bilinen devasa izleme programının tüm detaylarını gün yüzüne çıkardı.
Üstelik bu program, Barack Obama döneminde daha da genişletilerek devasa bir izleme ağı haline getirilmişti. Program kapsamında, milyonlarca sıradan insanın telefon görüşmelerinin dinlenmesinin yanı sıra dijital ayak izleri de takip edilmekteydi. Kişisel veriler gizlice kayıt altına alınıyordu. Telekomünikasyon devi Verizon'ın, tüm abonelerinin yurt içi ve yurt dışı arama kayıtlarını devlete teslim etmeye zorlandığı belgelendi. Ayrıca aralarında Microsoft, Google, Facebook, Apple, Yahoo, Skype, PalTalk ve AOL gibi teknoloji devlerinin de bulunduğu devasa şirketlerin ana sunucularına doğrudan bağlantı sağlandığı iddia edildi. Haberlere göre yazılım devi Microsoft, Outlook ve Hotmail gibi popüler servislerindeki kullanıcı mesajlarını analiz etmesi için NSA'e teknik kolaylıklar sağlamıştı. Basına yönelik ağır siyasi baskılar nedeniyle, The Guardian gazetesi Kasım 2013 tarihine kadar elindeki belgelerin yalnızca yüzde birini yayımlayabildi.
Tepkiler, Yargı Süreci ve Rusya Günleri
İfşaatların hemen ardından açıklama yapan NSA Başkanı Keith Alexander, yürütülen gizli izleme faaliyetlerinin onlarca terör eylemini engellediğini savunarak kamuoyunda yükselen eleştirilere karşı durdu. Dönemin ABD Başkanı Barack Obama da programın arkasında durdu. ABD Adalet Bakanlığı ise vakit kaybetmeden sızıntılarla ilgili soruşturma başlatarak Snowden hakkında devlet malını çalma ve casusluk suçlamalarıyla dava açtı. Snowden, eyleminin arkasındaki motivasyonu açıklarken şu çarpıcı ifadeleri kullandı:
"Bu tür şeylerin yaşandığı bir toplumda yaşamak istemiyorum. Yaptığım ve söylediğim her şeyin kayıt altına alındığı bir dünyada yaşamak da istemiyorum."
Yaptığı ifşaatlarla tüm dünyayı sarsan eski NSA çalışanı, kamuoyunu bilgilendirme çabası nedeniyle farklı kesimlerce vatansever, kahraman ya da hain olarak tanımlandı. ABD'den ayrılmak zorunda kalan yazılımcı, haftalarca sığınma arayışlarının ardından 23 Haziran 2013'te Rusya'nın başkenti Moskova'ya uçtu. Moskova'daki havalimanında bir süre mahsur kalan Snowden, Temmuz 2013'te Rusya'dan bir yıllık geçici sığınma hakkı elde etmeyi başardı. Bu sürenin sona ermesini takiben, 1 Ağustos 2014 tarihinde kendisine üç yıllık geçici oturum izni verildi.
Snowden'ın sıra dışı yaşamı, sanat dünyasında da geniş yankı buldu. Ünlü yönetmen Oliver Stone, Snowden'ın hayatını konu alan sinematik bir yapım hazırlayacağını duyurdu. Proje tüm dünyada merak uyandırdı. Ayrıca 2014 yılında yönetmen Laura Poitras tarafından çekilen "Citizenfour" isimli belgesel, bu tarihi ifşaat sürecini beyaz perdeye aktardı.