Osmanlı İmparatorluğu'nun son demlerinde, hem taşra teşkilatında hem de meclis çatısı altında önemli sorumluluklar üstlenen Edib Bey, 1858 yılında Yozgat'ta dünyaya gözlerini açmış seçkin bir Türk siyasetçisidir. Bölgenin köklü ve nüfuzlu hanedanlarından biri olan Çapanoğulları ailesinin üyesi olan bu tecrübeli devlet adamı, uzun yıllar bürokrasinin farklı kademelerinde dirsek çürütmüştür. İmparatorluğun dört bir yanındaki kazalarda kaymakamlık görevleri ifa eden, ardından mebus seçilerek başkent İstanbul'da yasama çalışmalara katılan Edib Bey, yaşamın son yıllarını geçirdiği Kayseri'de 1925 senesinde hayata gözlerini yummuştur.
Eğitim Hayatı ve Taşra Bürokrasisindeki Hizmetleri
Edib Bey, Yozgat'ın sosyal ve siyasi yaşamında derin izler bırakmış olan Çapanoğulları sülalesine mensuptur. Akdağmadeni ilçesinde kaymakamlık makamında bulunan ve buradan emekli olan Cebbarzade Osman Nuri Bey'in oğlu olarak hayata atılmıştır. Gençlik yıllarında Yozgat'ın yerel eğitim kurumları olan ibtidai ve rüşdi mekteplerinde temel eğitimini almıştır. Buradaki temel eğitim sürecini tamamlamasının ardından, dönemin nitelikli ilim yuvalarından biri kabul edilen Demirli Medresesi bünyesinde yüksek tahsilini nihayete erdirmiştir. Eğitimini başarıyla sonlandırdı. Vakit kaybetmeden devlet hizmetine girdi.
Bürokratik kariyerine tahrirat kaleminde memur olarak adım atan Edib Bey, bu dairede hem evrak memurluğu yapmış hem de muhasebe başkitabeti makamına kadar yükselmiştir. Kazandığı bu idari tecrübe, onun mali alanda da sorumluluk üstlenmesinin önünü açmıştır. Akdağmadeni ve Sungurlu kazalarında mal müdürü olarak görev yaptı. Buradaki işlerini başarıyla yürüttü. Taşra yönetimindeki becerileri üst makamların dikkatini çekince, kendisi çeşitli kazalara kaymakam olarak atanmıştır. İdari liyakati sayesinde mutasarrıf vekilliği yaptı. Dersim, Çorum ve Yozgat bölgelerini yönetti. Bununla da yetinmeyerek, imparatorluğun uzak eyaletlerinden Nablus'ta ve Akdeniz kıyısındaki İçel'de mutasarrıflık unvanıyla asil yönetici olarak görev almıştır.
Edib Bey'in bürokratik kariyeri boyunca üstlendiği başlıca görevler şunlardır:
- Akdağmadeni ve Sungurlu kazalarında mal müdürlüğü
- Çeşitli kaza kaymakamlıkları
- Dersim, Çorum ve Yozgat mutasarrıf vekillikleri
- Nablus ve İçel mutasarrıflıkları
Meclis Kürsüsünden Zorunlu Kayseri Yıllarına
Osmanlı Devleti'nin siyasi çehresini değiştiren İkinci Meşrutiyet'in ilanı, Edib Bey için yeni bir dönüm noktası oluşturmuştur. Ülke genelinde yapılan seçimler kapsamında, 25 Ekim 1908 tarihinde Yozgat bölgesindeki seçmenlerin sandığa gitmesiyle mebusluk yarışı neticelenmiştir. Yapılan oy sayımı neticesinde tam 74 oy alarak halkın güvenini kazanmış ve Osmanlı Meclis-i Mebûsanı'nın üçüncü döneminde Yozgat mebusu sıfatıyla parlamentoya girmeye hak kazanmıştır. İstanbul'daki meclis çatısı altında yasama faaliyetlerine katılan siyasetçi, finansal denetim mekanizmalarında görev alarak Muvazene-i Maliye Encümeni Zabýt Kâtipliği sorumluluğunu da üstlenmiştir.
Ancak Birinci Dünya Savaşı sonrası Anadolu'da başlayan işgaller ve iç karışıklıklar, Edib Bey'in hayatının yönünü tamamen değiştirmiştir. Kurtuluş Mücadelesi'nin en çetin dönemlerinden biri olan 1920 yılında patlak veren Yozgat Ayaklanması, tecrübeli devlet adamının memleketinden uzaklaşmasına neden olmuştur. Ayaklanma sürecinde yaşanan siyasi gelişmeler ve güvenlik politikaları sebebiyle, yetkililer tarafından Kayseri'de ikamet etmeye mecbur edilmiştir. Yaşamın son evresini zorunlu ikametgahı olan Kayseri'de geçiren Edib Bey, burada da edebi çalışmalarına vakit ayırmayı ihmal etmemiştir. Edebi yönü de oldukça güçlüydü. Mecmû’â-i Eş’â isimli şiir kitabı bastırdı. Şair mebus, sürgündeki ömrünü 1925 yılında bu kentte tamamlayarak vefat etmiştir.