Edgar Manas, 12 Nisan 1875'te İstanbul'da Kayserili bir Ermeni ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Asıl soyadı Manasyan olan bestecinin babası, Düyun-ı Umumiye'nin birinci tercümanı Aleksi Manas'tı. Batı müziği eğitimini İtalya'da tamamlayan ve ardından Türkiye'nin müzik hayatına derin izler bırakan Manas; yorulmaz bir eğitimci, özgün bir besteci ve deneyimli bir koro şefi olarak 89 yıllık ömrünü müziğe adadı.
İtalya Yılları ve Müzik Eğitimi
Babasını kaybettiğinde henüz 13 yaşındaydı. 1888'de Venedik'e giderek Murad Rafaelyan Koleji'ne kaydolan Manas, beş yıl boyunca bu okulda okudu. Ardından Padova Konservatuvarı'nda füg ve kontrpuan dallarında eğitim alarak mezun oldu. Uzun yıllar süren bu Avrupa serüveninin ardından 1905'te İstanbul'a döndü.
İstanbul'da Koro Şefliği ve Eğitimcilik
İstanbul'a döner dönmez Gallia Korosu'nun başına geçen Manas, 1912'den 1933'e kadar İstanbul Konservatuvarı'nda ders verdi; konservatuvarın hem orkestrasını hem de kadınlar korosunu yönetti. 1924 yılında gerçekleştirdiği girişim Türk müzik tarihinin önemli bir sayfasıdır: 75 kadından oluşan, Türkiye'nin ilk Müslüman Türk kadınlar korosunu kurdu. 1937'de Patrikhane'ye bağlı Meryemana Kilisesi'ndeki Koğtan Korosu'nun şefliğine atandı ve bu görevi yirmi yıl sürdürdü. Bu süre içinde Ermeni okullarında solfej dersleri de verdi; Türk müziğinin tanınmış bestecilerine ise Batı müziği kuramını öğretti.
Eserleri ve Mirası
Manas'ın yaratıcılığı geniş bir yelpazede yayılıyordu. 1926'nın Şubat ayında Paris'te Maurice Senart (sonradan Salabert of Paris) yayınevi tarafından basılan Les îles des princes (Prens Adaları) adlı süit, Kınalıada, Burgaz, Heybeliada ve Büyükada'ya ayrı ayrı adanmış bölümlerden oluşuyordu. Doğu Rapsodisi ise 1959'da İstanbul Belediyesi Şehir Orkestrası'nda, Cemal Reşit Rey'in yönetiminde ilk kez seslendirilen görkemli bir yapıttı. Türkçe bestelediği Vatan Şarkısı, 1933'te Tepebaşı Tiyatrosu'nda 160 kişilik bir orkestra-koro topluluğuyla sahneye konuldu.
Bestecinin diğer eserleri arasında şunlar yer alır:
- Menune Valsi (ilk bestesi)
- Kuddas-ı Şerif Ayini
- Oratoryo ve Andante Symphonique
- Tantum Ergo, Quartette
- Symphonique Allegro ve Rapsodie de l'Orient
- Ahmet, Kara Tavuk, Aşkın, Yalı Havası Dama Çıkma (Türkçe şarkılar)
İstiklal Marşı ile bağlantısına gelince: Mehmet Akif Ersoy'un sözleri 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edildikten sonra marş önce Ali Rıfat Çağatay tarafından bestelendi; 1930'dan itibaren ise Osman Zeki Üngör'ün bestesi yürürlüğe girdi. Marşın çok sesli orkestra düzenlemesi Edgar Manas tarafından yapıldı ve bu onun Türk müzik tarihindeki kalıcı yerini belirledi.
Müzik yaşamının 60. yılı 1954'te Beyoğlu'ndaki Atlas Sineması'nda bir jübile töreniyle kutlanan Manas, 9 Nisan 1964'te İstanbul'da hayatını kaybetti. Cenazesi Pangaltı Ermeni Katolik Mezarlığı'na defnedildi.