1876 yılında Erzurum'da dünyaya gözlerini açan Mustafa Durak Sakarya, hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarında kritik görevler üstlenmiş önemli bir devlet adamı ve siyasetçidir. İstanbul'daki ilk polis okulundan mezun olan Sakarya, burada kapsamlı bir hukuk eğitimi aldı. Aldığı bu donanımlı eğitim sayesinde, kariyer basamaklarını büyük bir ciddiyet ve başarıyla tırmanmayı başardı. Erzurum, Bitlis, Ankara ve Adana gibi kritik şehirlerde polis müdürü olarak görev yaptı. Daha sonra asayiş hizmetlerinin en üst makamı olan Emniyet-i Umum Müdürlüğü görevine atandı. 21 Ekim 1942 tarihinde Bursa'da vefat eden Sakarya, ülkenin en çalkantılı dönemlerinde sorumluluk almaktan geri durmamıştır. Özellikle TBMM'nin kuruluş yıllarında üstlendiği tarihi roller, onu cumhuriyet tarihinin unutulmaz simaları arasına yerleştirmiştir.
Asayiş Yılları ve Emniyet Teşkilatındaki Başarıları
Mustafa Durak Sakarya'nın mesleki yolculuğu, İstanbul'da faaliyete geçen ilk polis okuluna kaydolmasıyla başladı. Buradaki eğitimi esnasında hukuk derslerine yoğunlaşarak asayiş konularında uzmanlaştı. Mezuniyetinin ardından memleketin huzur ve güvenliğini sağlamak amacıyla yurdun dört bir yanında görev aldı. Anadolu'nun güvenlik yapısının yeniden şekillendiği bu kritik dönemde Erzurum, Bitlis, Ankara ve Adana gibi stratejik öneme sahip şehirlerde polis müdürlüğü yaparak asayişin sağlanmasında çok önemli sorumluluklar üstlendi. Bu bölgelerde asayişi temin etmek için büyük çaba harcadı. Sergilediği idari deha ve disiplinli çalışma anlayışı, onu emniyet bürokrasisinde en üst seviyeye taşıdı. Başarılarının bir neticesi olarak Emniyet-i Umum Müdürlüğü makamına getirildi. Bu vazifede bulunduğu dönemde ülke genelindeki asayiş politikalarının şekillenmesinde doğrudan rol oynadı.
Sakarya'nın zengin mesleki kariyeri boyunca üstlendiği başlıca önemli vazifeler şunlardır:
- Erzurum, Bitlis, Ankara ve Adana illerinde polis müdürlüğü
- Emniyet-i Umum Müdürlüğü
- TBMM 1. Dönem Erzurum Milletvekilliği
- Erzurum Belediye Başkanlığı
- TBMM 5. ve 6. Dönem Gümüşhane Milletvekilliği
Kazandığı bu derin devlet tecrübesi, ilerleyen yıllarda yasama faaliyetlerinde bulunurken ona rehberlik edecekti.
Meclisin Kayseri'ye Taşınmasını Önleyen Tarihi Nutuk
Ülkenin işgal altında olduğu zorlu yıllarda Mustafa Durak Sakarya, bürokrasideki görevlerinden ayrılarak aktif siyasete atılmaya karar verdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kurucu 1. döneminde Erzurum milletvekili olarak parlamento sıralarında yerini aldı. Vatanın kaderinin tayin edildiği bu çalkantılı süreçte meclis kürsüsünü çok aktif kullandı. Savaşın en sıcak günlerinde meclisin daha güvenli olduğu düşünülen Kayseri'ye nakledilmesi fikri gündeme geldi. Bu tehlikeli teklif, meclis çatısı altında iki kez resmi olarak tartışılarak oylamaya sunuldu. Vekillerin büyük bir kısmı taşınma fikrine sıcak bakarken, Erzurum Mebusu Sakarya kürsüye çıktı. Yaptığı tarihi konuşmalarla milletvekillerini ikna etmeyi başararak meclisin Kayseri'ye taşınmasını tek başına engelledi. Ona göre meclisin Ankara'dan taşınması, cephedeki askerlerin ve halkın moralini tamamen çökertebilirdi. Bu konuşmaların ardından meclis Ankara'da çalışmalarına devam etti. Birinci meclis döneminin nihayete ermesiyle birlikte, üstlendiği tüm bu yoğun görevlerin ardından siyasete bir süre ara vermeyi tercih eden Sakarya, yeni dönem seçimlerinde adaylığını koymamıştır.
Erzurum Belediye Başkanlığı ve Yeniden Meclis Yılları
Mustafa Durak Sakarya, milli mücadelenin kazanılması ve cumhuriyetin ilanından sonra yerel yönetim kademelerinde görev alarak Erzurum halkına doğrudan hizmet etmeyi seçti. 1933 yılında doğduğu şehir olan Erzurum'un Belediye Başkanı olarak seçildi. Belediye başkanlığı makamında 1935 yılına kadar aralıksız iki yıl boyunca görev yaptı. Kentin imarı, altyapısı ve sosyal düzeni için önemli adımlar attı. Yereldeki başarılı hizmetlerinin ardından, birikimini yeniden parlamentoya taşımak amacıyla genel seçimlerde aday oldu. TBMM'nin 5. ve 6. dönemlerinde bu defa Gümüşhane milletvekili olarak meclise girerek yasama faaliyetlerine devam etti. Siyasi birikimi ve tecrübesiyle parlamento çalışmalarında adından söz ettirmeyi sürdürdü. Gerek doğduğu şehir olan Erzurum'un gerekse temsil ettiği Gümüşhane'nin kalkınmasına yönelik yerel ve ulusal düzeydeki projelerde aktif görevler alarak, ömrünün son yıllarına kadar ülkesine hizmet etmeyi sürdürdü. Devletin pek çok kritik kademesinde iz bırakan Sakarya, 21 Ekim 1942 tarihinde Bursa'da hayata gözlerini yumdu.