Kürt siyasetinde derin izler bırakan Dr. Sait Kırmızıtoprak, bilinen kod adıyla Dr. Şivan, 1935 senesinde Dersim'in Nazımiye ilçesine bağlı Civarık köyünde doğmuştur. Türkiye sınırları içerisindeki Kürt hareketinde modern gerilla mücadelesini kuramsallaştıran en önemli ilk isimlerdendir. Kendisi aynı zamanda başarılı bir tıp doktorudur. 1971 yılındaki trajik ölümüyle son bulan yaşamı, fikirleri ve eylemleriyle döneminin en etkili siyasi aktörleri arasına girmesini sağlamıştır. Genç yaşında kurduğu Türkiye'de Kürdistan Demokrat Partisi (T-KDP) ile adını tarihe yazdırmıştır.
Dersim'den Tıbbiyeye Uzanan İlk Yıllar
Sait Kırmızıtoprak, çocukluk döneminde derin acılara tanıklık etmiştir. 1938 yılındaki Dersim Katliamı sırasında ailesinden dedesi Bertal Efendi dahil elli beş kişinin katledilmesine kendi gözleriyle tanıklık etmesi, onun çocuk yaşta derin bir ulusal bilinç kazanmasında ve hayatının ilerleyen dönemlerinde bu doğrultuda radikal kararlar almasında en temel etken olmuştur. İlköğrenimini doğduğu köyde tamamlayan Kırmızıtoprak, ardından Balıkesir Lisesi'nde yatılı olarak okumuştur. Yatılı okul yılları, onun Tunceli dışındaki sosyal çevrelerle ilk kez temas kurmasını sağlamıştır. Bu süreçte farklı kültürleri tanıma imkanı bulmuştur. Başarılı lise eğitiminin ardından İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni kazanmış ve 1962 yılında buradan hekim olarak mezun olmuştur. Öğrencilik yıllarında da toplumsal meselelerden asla uzak kalmamıştır. Tunceli Kültür Derneği'nin İstanbul şubesinin faaliyete geçmesine öncülük etmiş, Ceride-i Dersim gazetesinde yazılar kaleme almıştır. 17 Aralık 1959'da Kürt aydınlarını hedef alan ünlü 49'lar Davası kapsamında tutuklanarak iki yıl cezaevinde tutulmuştur. Cezaevinden tahliye edildikten sonra yurdun farklı köşelerinde hekimlik mesleğini icra eden Sait Kırmızıtoprak, aynı dönemde Akis, Forum, Yön ve Sosyal Adalet gibi ülkenin önde gelen fikir dergilerinde mesleki tecrübelerini ve Kürt meselesine dair derinlemesine analizlerini yayımlama fırsatı bulmuştur.
Siyasi Mücadele ve T-KDP'nin Kuruluşu
Kırmızıtoprak, Kürt meselesinin nihai çözümü nün ancak silahlı gerilla mücadelesiyle gerçekleşebileceği fikrini savunmuştur. Bu amaç doğrultusunda 1969 yılında bir grup yol arkadaşıyla birlikte Irak sınırını geçerek Güney Kürdistan'a gitmiştir. 28-29 Haziran 1970 tarihlerinde Ankara'da gizlice toplanan kongreyle Türkiye'de Kürdistan Demokrat Partisi'ni (T-KDP) kurmuş ve partinin genel sekreterliği görevini üstlenmiştir. Irak'ın Behdinan bölgesindeki kamplarda partilileri eğitmiştir. Sınır ötesindeki bu yeni dönem, hedefleri açısından kritik bir dönemeçti. Behdinan bölgesindeki askeri eğitimlerin yanı sıra siyasi seminerlere de büyük önem verilmiştir. Kendi ideolojisini partililere aktarmak amacıyla kamplarda gece gündüz demeden yoğun seminerler vermiştir. Orada bulunan kadrolarla birlikte hem kuramsal hem de pratik sahada büyük adımlar atılmıştır. Bu dönemde dağ kadroları arasında efsaneleşen Dr. Şivan (Çoban) kod adını kullanarak faaliyetlerini yürütmüştür. Yazınsal üretkenliğini de sürdüren siyasetçi, teori ile pratiği bir araya getirmeyi başarmıştır. O dönemde yazdığı teorik çalışmalar daha sonra kitaplaştırılmıştır.
İki Sait Olayı ve Gizemli Son
Kürt siyasi tarihinin en karanlık sayfalarından biri olarak kabul edilen İki Sait Olayı, onun da trajik sonunu hazırlamıştır. Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi (TKDP) lideri Sait Elçi'nin Haziran 1971'de Irak'ta faili meçhul bir cinayete kurban gitmesi, tüm okları Dr. Şivan'a yöneltmiştir. Sait Elçi'nin ölümünden sorumlu tutulan Dr. Sait Kırmızıtoprak, Mustafa Barzani liderliğindeki Irak Kürdistan Demokrat Partisi (IKDP) güçleri tarafından acilen tutuklanmıştır. Kendisiyle birlikte hareket eden yoldaşları Hikmet Buluttekin (Çeko) ve Hasan Yıkmış (Brusk) da gözaltına alınmıştır. Yapılan yargılamaların ardından, üç isim 26 Kasım 1971 tarihinde kurşuna dizilerek infaz edilmiştir. İnfaz kararı, Kürt kamuoyunda çok uzun yıllar boyunca derin bir şaşkınlık ve üzüntü yaratmıştır. Olayın üezerindeki sis perdesi hâlâ tamamen aralanabilmiş değildir. Farklı siyasi cepheler, bu karanlık hadise üzerinden birbirini suçlamaya devam etmektedir. Onun ani ve şüpheli kaybı, geride bıraktığı siyasi hareketin bölünmesinde de son derece belirleyici bir rol oynamıştır. Bu infazın arkasında aslında bölgesel istihbarat servislerinin ortaklaşa hazırladığı sinsi bir komplonun yattığı iddiaları sıklıkla dile getirilmiştir. Irak sınırları içerisinde gerçekleşen bu şaibeli olaylar zinciri, Kürt siyasi hareketinin farklı kanatları arasında derin fikir ayrılıklarına yol açarken, cinayetin gerçek sorumluları hakkında günümüzde de devam eden çok sayıda spekülasyonu beraberinde getirmiştir. Dr. Şivan'a yöneltilen iddiaların ve suçlamaların sahte belgelere dayandırıldığı yönündeki görüşler de tarihçiler arasında tartışılmaktadır. Hakkında üretilen çeşitli komplo teorilerine rağmen, Dr. Sait Kırmızıtoprak'ın hem tıp doktoru kimliğiyle insanlara şifa dağıtması hem de Kürt hareketinin kuramsal temellerini atarak tarihe geçmesi onu unutulmaz bir figür haline getirmiştir. Dr. Şivan ve kader arkadaşlarının mezar yerleri, aradan geçen uzun yıllara rağmen Barzani ailesi tarafından hâlâ gizli tutulmaktadır. Ardında derin siyasi tartışmalar ve önemli eserler bırakan Kırmızıtoprak'ın mirası, Kürt siyasi hareketiti içindeki gizemini korumaktadır.
Edebi ve Teorik Eserleri
- Kürt Millet Hareketleri ve Irak'ta Kürdistan İhtilali (1975)
- Zmanê Kurd (Kamuran Bedirxan ile ortak çalışma, 1976)
- Ferheng Kurdî û Tırkî (Çeviri ve özgün katkılar, 1971)
- Ezen ve Ezilen Milletler Sorunu (Yayınlanamayan el yazması)