Türkiye'nin kentleşme ve kooperatifçilik alanındaki en önemli isimlerinden biri olan kent bilimci ve akademisyen Cevat Geray, 1930 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca şehircilik politikalarına yön veren değerli bilim insanı, 23 Temmuz 2018 tarihinde Ankara'da yaşamını yitirdi. Akademik kariyerinin yanı sıra bürokraside ve sivil toplumda üstlendiği görevlerle tanınan Geray, özellikle Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) dekanlığı ve kent planlaması alanındaki öncü çalışmalarıyla toplumsal kalkınmaya büyük katkılar sundu.
Mülkiye'den Kürsüye: İlk Adımlar ve Akademik Gelişim
Cevat Geray, yükseköğrenimini 1953 senesinde mezun olduğu Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde tamamladı. Mezuniyetinin ardından kamu hizmetine adım atarak Bursa ve İstanbul'da üst düzey bir devlet yetkilisinin yanında maiyet memuru olarak çalıştı. Devlet idaresindeki bu pratik tecrübenin peşinden, 1956 yılının başında Antalya'nın Gündoğmuş ilçesinde kaymakamlık görevine getirildi. Bu ilçedeki mülki amirlik vazifesini yaklaşık üç ay boyunca sürdürdü.
Daha sonra kaymakamlık görevinden ayrılan Geray, eğitim gördüğü fakültede yeni kurulan Şehircilik Kürsüsü bünyesinde asistanlık yapmaya başladı. Akademik gelişimini zenginleştirmek amacıyla 1956 yılından itibaren üç yıl süresince New York Üniversitesi bünyesinde araştırmalar yürüttü. ABD'deki bu dönemde özellikle yerel yönetimler, konutlaşma ve şehircilik gibi kritik mevzular üzerinde yoğunlaştı. Türkiye'ye döndükten sonra akademik çalışmalarına hız veren araştırmacı, 1960 yılında tamamladığı "Şehir Planlamasının Başlıca Uygulama Araçları" isimli çalışmasıyla siyasi ilimler doktoru unvanını almaya hak kazandı.
Devlet Hizmeti, SBF Dekanlığı ve Sürgün Dönemi
Akademik kariyer basamaklarını hızla tırmanan bilim insanı, 1966'da doçentlik unvanını aldı. Doçentlik unvanını kazandığı bu dönemde hazırladığı çalışma, Kayseri'nin Bünyan ilçesindeki "Toplum Kalkınması Deneme Çalışmaları" üzerine kuruluydu. Ardından 1973 yılına gelindiğinde, "Planlı Dönemde Köye Yönelik Çalışmalar" isimli teziyle profesörlük kadrosuna atandı. Başarılı akademisyen, teorik birikimini kamu kurumlarındaki görevleriyle pratiğe dökmeyi başardı. Bu doğrultuda 1963 ile 1967 yılları arasında Devlet Planlama Teşkilatı bünyesinde görev alırken, 1970 ve 1971 yıllarında ise TRT Genel Müdür danışmanı olarak hizmet verdi.
Cevat Geray, 1977 senesinde yıllarca emek verdiği Mülkiye'ye, yani Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne dekan olarak seçildi. Ancak bu idari görev, Türkiye'nin çalkantılı siyasi ortamında kesintiye uğrayacaktı. Nitekim 1982 yılında yürürlüğe giren YÖK kanunu nedeniyle dekanlık makamından ayrılmak durumunda kaldı. Bundan bir yıl sonra, 1983'te, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu kapsamında üniversitedeki öğretim üyeliği görevine tamamen son verildi. Akademiden uzaklaştırıldığı bu zorlu süreçte topluma hizmet etmeyi sürdüren bilim insanı, aynı yıl Kent-Koop bünyesinde danışmanlık yapmaya başladı. Sonrasında, 1989 ve 1990 yılları arasında Türkkent Genel Müdürü olarak görev üstlendi.
Geri Dönüş ve Mersin Üniversitesi Yılları
Yıllar süren hukuk mücadelesinin ardından, Danıştay tarafından verilen karar neticesinde Cevat Geray, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ndeki görevine iade edildi. Mülkiye'deki bu ikinci döneminde altı yıl boyunca verimli çalışmalar gerçekleştirdi. Buradaki mesaisinin tamamlanmsıyla birlikte Mersin Üniversitesi bünyesine katıldı. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) Kamu Yönetimi Bölümü başkanlığı görevini başarıyla yürüten profesör, 1999 yılında bu üniversiteden emekliye ayrıldı.
Emeklilik hayatında da bilimsel üretkenliğini kesintisiz şekilde devam ettiren Geray, Türkiye'nin pek çok seçkin üniversitesinde misafir öğretim üyesi olarak dersler verdi. Bu kapsamda bilgi birikimini yeni nesillere aktardığı yükseköğretim kurumları arasında şunlar yer almaktadır:
- Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)
- Gazi Üniversitesi
- Karadeniz Üniversitesi
- İstanbul Üniversitesi
Farklı fakültelerin Şehircilik ve Bölge Planlaması, Mimarlık Mühendislik ve İktisat bölümlerinde çeşitli düzeylerde dersler ve seminerler düzenledi. Ayrıca Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi bünyesinde Halk Eğitimi ile Köy Sosyolojisi alanlarında dersler yürüttü.
Cevat Geray, akademik hayatı süresince özellikle mezun olduğu Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi lisans programında çok sayıda ders vermiştir. Lisans, yüksek lisans ve doktora programlarında yürüttüğü bu derslerin başlıcaları şunlardır:
- Şehircilik
- Mahalli İdareler
- Kentleşme Politikası
- Kooperatifçilik
- Mahalli İdareler Maliyesi
- Türkiye'nin Toplumsal Yapısı
- Kırsal Gelişim
Ayrıca çok sayıda bilimsel sempozyuma katılarak bu alanlardaki birikimini akademik dünya ile paylaşmıştır.