Carlo Goldoni Kimdir?

Carlo Goldoni, 25 Şubat 1707’da Venedik’te dünyaya geldi; avukatlıktan yazar odasına uzanan ömür yörüngesiyle İtalyan tiyatrosunun çehresini değiştirdi. İyi eğitimli bir doktorun oğlu olan Goldoni, çocukluk yıllarından itibaren babası aracılığıyla sahne sanatıyla tanıştı; sekiz yaşında kaleme aldığı küçük güldürü, onun tüm yaşamının pusulası olacak olan tiyatroya duyduğu çekimin ilk işareti sayılabilir.

Hukuk Eğitimi ve İlk Sahne Adımları

Padova’da hukuk okuyarak 1731’de mezun olan Goldoni, bir yandan Venedik’te (1731–1733), öte yandan Pisa’da (1744–1748) avukatlık yaptı. Pisa’daki bu ikinci dönem aslında bir kırılma noktasıydı: Venedik San Samuel Tiyatrosu için güldürüler yazarken sahne çevrelerinin dikkatini çekti ve ilk tiyatro başarısını bu kentte yaşadı. Moliere’in yapıtlarını derinden sindirmiş olan Goldoni, karaktâr komedisi ile Commedia dell’arte’nin maske’ye dayanan, yarı doğaaçıklı geleneği arasındaki mesafeyi net biçimde görebiliyordu.

Tiyatro topluluğundaki iki önemli oyuncuyla — Pantalone rolündeki Gobinetti ve Arlecchino rolündeki Sacchi — kurulan iş birlikteliği, Goldoni’yi İtalyan sahnesinde köklü bir reform yapmaya yöneltti. Kendine üç hedef koydu:

• Kaba görkäm ve tuhaf maceralar yerine insan zaaflarını ve gülünç yönleri işlemek
• Taşlak senaryolar yerine tam metne dayalı piyesler kullanmak
• Oyuncuları maskelerden ve kalıplaşmış kostümlerden kurtararak role uygun kıyafet, hareket ve yüz ifadesi kazandırmak

Reform, Verimlilik ve Kalem Zaferı

Goldoni’nin bu reformu şiddetli karşı çıkışlara yol açtı; ne var ki İki Efendinin Uşağı (1745), Becerikli Dul (1748) ve Yalancı gibi eserler sahne sahne yayıldı. 1750’de kitapçı Bettinelli, Goldoni’nin oyunlarını basmaya başladı. Aynı yıl Goldoni, verimlilik iddiasinin zirvesinde, tek başına 16 adet üç perdelik komedya yazdı. Hızlı kaleme alınan bu oyunların tamamı geniş seyirci kitlesine ulaşsa da bu temponun bedeli ağır oldu: aşırı çalışma yazarı hasta yatağına düşürdü. Ardı ardına gelen yapıtlar — başta Otelci Kadın (1753) — Goldoni’nin şöhretini İtalya sınırlarının ötesine taşıdı.

1736’da Cenovalı bir noterin kızı olan Nicoletta Connio ile evlenen Goldoni, äilesini hep yanında tuttu. Kariyerinin doruk döneminde kaleme aldığı eserler arasında Kahvehane (1750), Dedikoducular (1751), Chioggia Kavgaları (1762) ve Yelpaze (1765) özellikle öne çıkar.

Paris Yılları ve Son Dönem

1762’de İtalya’yı bırakarak Paris’e geçen Goldoni, Paris’teki İtalyan tiyatrosunun iki yıllık sözleşme teklifini (1763–1765) kabul etti ve burada da başarılı taslaklar oluşturdu. 1765’te Kral XV. Louis’nin kızlarına İtalyancı öğretmeni olarak atanan yazar, bu görevle birlikte dü zenli bir maşaşa kavuştu ve oyun yazarlığını bıraktı. Fransa’daki Devrim yıllarında saray ödenekleri kesilince, hasta ve yoksul düşen Goldoni, 6 Şubat 1793’te 86 yaşında Paris’te hayata veda etti.

Yaşamının son yirmi beş yılını başka bir ülkede geçirmiş olmasına karşın Venedik, Goldoni için her zaman biricik anlam taşıdı. O, Venedik lehestini ve Venedikli insanları sahneye taşıdı; şehir de onu unutmadı. Bugün Venedik’in işlek meydanlarından birinde dikilen Goldoni heykeli ve tüm yıl boyunca kapılarını açık tutan Goldoni Tiyatrosu, yazarın kentle kurulan o karşılıklı bağın somut simgeleri olarak varlığını sürdürmektedir.