Rus İmparatorluğu'nun son hükümdarı olan Çar II. Nikolay, 18 Mayıs 1868 tarihinde Puşkin'deki Alexander Palace bünyesinde dünyaya geldi. Asıl adı Nikolay Aleksandroviç Romanov olan bu tarihi şahsiyet, ülkesinin bin yıllık monarşi dönemini kapatan trajik olayların merkezinde yer aldı. Babası Çar III. Aleksandr ile annesi Çariçe Maria Fyodorovna'nın en büyük oğlu olarak doğan Nikolay, 1 Kasım 1894 yılında tahta çıktı. Ancak aldığı askeri ve dini eğitimlere rağmen, eşi Aleksandra Fyodorovna ile mistik figürlerin gölgesinde sürdürdüğü zayıf yönetim tarzı sebebiyle tahtını ve nihayetinde hayatını kaybetti. 17 Temmuz 1918 gecesi Bolşevikler tarafından ailesiyle birlikte Yekaterinburg'da kurşuna dizilerek 50 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Gençlik Yılları ve Saray Yaşamı
Çar II. Nikolay, çocukluk ve gençlik döneminde yoğun bir disiplinle yetiştirildi. Hukuk eğitimi ile askeri eğitimleri bir arada yürüten veliaht, albaylık rütbesine kadar yükselmeyi başardı. Bununla birlikte, beş farklı yabancı dile hakimiyeti ve derin dini bilgisiyle entelektüel donanımını artırdı. Gençlik yıllarında hem Rusya sınırları içinde hem de yurt dışında kapsamlı seyahatler gerçekleştirerek dünyayı tanımaya çalıştı. Sporla yakından ilgilenen Nikolay, Rus saray tarihindeki en atletik hükümdarlardan biri olarak öne çıktı. Boş vakitlerini genellikle şu spor faaliyetleriyle değerlendirirdi:
- Tenis oynamak
- Jimnastik ve koşu yapmak
- Yüzmek ve buz pateni yapmak
İngiltere Kralı V. George ve Almanya İmparatoru II. Wilhelm ile kuzen olan Nikolay, Avrupa kraliyet aileleriyle sıkı akrabalık bağlarına sahipti. Babasının 1 Kasım 1894'te vefat etmesinin ardından tahta çıkan Nikolay, hemen arkasından 26 Kasım 1894'te Alman asıllı Aleksandra Fyodorovna ile dünya evine girdi. Bu evlilikten çiftin beş çocuğu dünyaya geldi:
- Anastasiya Nikolayevna Romanova
- Aleksey Nikolayeviç Romanov
- Mariya Nikolayevna Romanova
- Olga Nikolayevna Romanova
- Tatyana Nikolayevna Romanova
Hükümdarın taç giyme merasimi ise büyük bir felakete sahne oldu. 14 Mayıs 1896 tarihinde Moskova yakınlarındaki Kodinka sahasında düzenlenen törende izdiham yaşandı. Halkın bulunduğu tribünlerin çökmesi neticesinde yaklaşık 1.400 kişi hayatını kaybetti. Bu durum, onun saltanatının uğursuz geçeceğine dair dedikoduların yayılmasına zemin hazırladı.
Yönetim Hataları ve Çöken İmparatorluk
Devlet işlerinden olabildiğince uzak durmayı tercih eden Çar II. Nikolay, vaktinin büyük kısmını Çarskoye Selo'daki sarayında geçiriyordu. Eşi Aleksandra'nın yoğun telkinleri altındaydı. Karısının yönlendirmesiyle, saray çevresine Grigori Jefimoviç Rasputin gibi mistik güçleri olduğunu iddia eden kişileri topladı. Kendisinden entelektüel anlamda daha üstün gördüğü bakanlarına güvenmiyor, onların kendi yetkilerini kısıtlamasından endişe ediyordu. Bu sebeple kararlarda mistik figürlerin tavsiyelerine başvuruyordu.
Dış politikada da ardı ardına hatalı kararlara imza attı. Balkanlar bölgesinde izlediği yanlış tutumlar, Rusya'yı Osmanlı Devleti ile gereksiz çatışmaların içine sürükledi. Ülkesinin prestijini artırmak amacıyla 1904-1905 yıllarında Rusya - Japonya Savaşı'nı başlattı. Ancak bu askeri hamle büyük bir bozgunla sonuçlandı. Alınan ağır yenilgi, Rus ordusunun dünyadaki saygınlığını zedeledi ve iç huzursuzlukları artırdı.
1917 yılına gelindiğinde başkent Petrograd'da büyük halk ayaklanmaları patlak verdi. Olayları bastırmak için askeri komutanlara çok sert tedbirler almasını emretti. Destek birlikleri göndermesine rağmen halkın öfkesi yatıştırılamadı. Ordunun da desteğini arkasına alan meclisin (Duma) çağrısına uymak zorunda kaldı. Nikolay, 15 Mart 1917'de Pskov kentinde kardeşi Mihail lehine tahttan feragat ettiğini açıkladı. Ancak Mihail'in tacı kabul etmemesiyle birlikte, Rusya'daki bin yıllık monarşi rejimi ve Romanov hanedanlığı tamamen son buldu.
Sürgün Günleri ve Hanedanın Sonu
Şubat Devrimi'nin ardından tahttan çekilen Nikolay ve ailesi gözaltına alındı. Romanov hanedanı ilk olarak Çarskoye Selo'da, ardından Tobolsk'ta ve en nihayetinde Sibirya'nın Yekaterinburg kasabasında gözetim altında tutuldu. Vladimir Ilyich Lenin önderliğindeki Bolşeviklerin gerçekleştirdiği Ekim Devrimi sonrasında ailenin durumu daha da zorlaştı. 16/17 Temmuz 1918 gecesi, tutuldukları evin bodrum katında feci bir katliam gerçekleştirildi. Devrimin Kızıl Komiserleri; Çar II. Nikolay'ı, eşini, beş çocuğunu, aile hekimini, uşaklarını ve aşçılarını kurşuna dizerek katletti.
Cesetlerin yok edilmesi amacıyla giysiler terk edilmiş bir maden ocağında yakıldı. Ardından cansız bedenler ormanlık bir alana gömüldü. Bu trajik olayın izleri uzun süre silinmedi. Mezarlar 1979 yılında amatör bir arkeolog tarafından keşedilse de Sovyetler Birliği bu gelişmeyi on yıl boyunca sır gibi sakladı. Ancak rejim değişikliğinin ardından, 17 Temmuz 1998'de düzenlenen devlet töreniyle naaşlar Sankt-Peterburg'daki St. Peter ve Paul Katedrali'ne taşınarak defnedildi.
Rus Ortodoks Kilisesi, 2000 yılında eski çarı ve ailesini aziz ilan etti. Tarihler 2008 yılını gösterdiğinde ise Rusya Yüksek Mahkemesi önemli bir iade-i itibar kararı aldı. Mahkeme, çarlık ailesinin infaz edilmesini haksız siyasi baskıların sonucu olan bir siyasi cinayet olarak kabul etti. Bu kararla birlikte hanedanın tarihi itibarı resmen geri verilmiş oldu.