Can Atalay, Türkiye'nin son yıllardaki en kritik toplumsal davalarında mağdurların sesi olmuş, hak savunuculuğuyla öne çıkan tanınan bir avukat ve siyasetçidir. İstanbul'da başladığı yaşam yolculuğunu bugün Silivri Cezaevi'nde sürdüren hukukçu, 2023 genel seçimlerinde Hatay Milletvekili seçilerek meclis ile cezaevi arasında eşine az rastlanır bir hukuki mücadelenin öznesi haline geldi. Soma faciasından Çorlu tren kazasına kadar pek çok adalet arayışında ön saflarda yer alan isim, meslek hayatını ezilenlerin haklarını aramaya adamıştır. Hak mücadelesiyle geçen bu ömür, ülkenin en büyük anayasal krizlerinden birinin de merkezinde yer almaktadır.
Edebiyatla İç İçe Bir Çocukluk ve Hukuk Eğitimi
Tam adı Şerafettin Can Atalay olan hukukçu, 24 Mart 1976 tarihinde bankacı bir anne ile muhasebeci bir babanın tek evladı olarak İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Çocukluk yılları Kadıköy'ün sokaklarında geçti. Ailesinin entelektüel çevresi sayesinde küçük yaşlarda edebiyat dünyasının dev isimleriyle aynı masada oturma şansını yakaladı. Yaşar Kemal, Aziz Nesin ve Can Yücel gibi efsanevi yazarların sohbetlerini dinleyerek büyümek, onun hayata bakışını derinden şekillendirdi. Adını aldığı amcası Şerafettin Atalay, 1971 yılında Türkiye İşçi Partisi (TİP) Amasya İl Başkanı iken karanlık bir suikast sonucu hayatını kaybetmişti. Bu trajik aile geçmişi, Atalay'ın adalet duygusunun erken yaşta gelişmesinde büyük rol oynadı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden başarıyla mezun oldu. Sonrasında NTV'nin hukuk departmanında bir süre görev yaptı.
Toplumsal Davaların Kararlı Avukatı
Meslek yaşamını insan hakları mücadelesine adayan Can Atalay, Türkiye'yi derinden sarsan pek çok toplumsal faciada mağdur ailelerin gönüllü savunuculuğunu üstlendi. 2014 yılında 301 madencimizin can verdiği Soma Faciası ve ardından yaşanan Ermenek maden kazası davalarında adalet arayan ailelerin sesi oldu. 2016'da Adana Aladağ'daki öğrenci yurdu yangınında hayatını kaybeden çocukların ve 2018'deki Çorlu tren kazasında yakınlarını yitirenlerin haklarını mahkeme salonlarında kararlılıkla savundu. Ayrıca 2020'de Hendek'teki havai fişek fabrikası patlamasında hayatını kaybeden işçilerin ailelerinin de avukatlığını üstlendi. O, her zaman işçilerin yanındaydı. Sosyal Haklar Derneği'nin yönetim kurulunda görev alan Atalay, aynı zamanda kent savunuculuğu alanında da aktif bir rol üstlendi. Mimarlar Odası avukatı sıfatıyla Validebağ Korusu'ndaki yeşil alanların betonlaşmasına karşı çıkan Validebağ gönüllüleriyle birlikte omuz omuza mücadele etti. İstanbul'un simge yapılarından Emek Sineması'nın yıkılmasına karşı yürütülen kampanyanın öncülerinden biri oldu ve Danıştay'da Gezi Parkı imar planlarının iptal edilmesini sağladı. Gazeteci Ahmet Şık'ın kamu kurumlarındaki gizli yapılanmaları araştırdığı için yargılandığı davada da savunma makamında yer aldı. Ahmet Şık'ın yasaklanan "İmamın Ordusu" kitabının basılması ve "Dokunan Yanar" eylemlerinde aktif sorumluluk alarak düşünce özgürlüğünü savundu.
- Soma Faciası Davası: 301 madencinin hayatını kaybettiği facianın ardından ailelerin savunmanlığını yaptı.
- Aladağ Öğrenci Yurdu Yangını: 11 çocuğun ölümü ve 24 çocuğun yaralanmasıyla sonuçlanan acı olayda mağdurları savundu.
- Çorlu Tren Kazası Davası: İhmaller zinciri sonucu yaşanan tren kazasında hayatını kaybedenlerin yakınlarının sesi oldu.
- Hendek Patlaması Davası: Havai fişek fabrikasındaki patlamada ölen yedi işçinin ailesine hukuki destek sağladı.
Siyasi Kariyeri ve Anayasa Krizi
Taksim Dayanışması'nın avukatlığını yürüten Atalay, Gezi Parkı eylemleri davasına sanık olarak dahil edildi. İlk iki yargılamadan beraat etti. Ancak mücadele burada son bulmadı. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 25 Nisan 2022'de görülen duruşmada onu "Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya teşebbüs" suçlamasıyla 18 yıl hapis cezasına çarptırdı. Bu mahkûmiyet kararı, Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafından 28 Eylül 2023 tarihinde resmen onandı. Demir parmaklıklar ardındayken halkın iradesiyle meclise girdi. 2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden Hatay Milletvekili seçilen Atalay, tutuklu bulunması sebebiyle mecliste yemin edemedi. Milletvekili seçilmesine karşı Silivri Cezaevi'nden tahliye edilmemesi, kamuoyunda çok büyük bir yankı uyandırdı. Anayasa Mahkemesi (AYM), tutukluluğu hakkında iki kez hak ihlali kararı verdi. Buna karşı Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu kararlara uymayacağını açıklayarak ülkede tarihi bir anayasa krizinin patlak vermesine yol açtı. TBMM Genel Kurulu'nda Yargıtay kararının okunmasıyla 30 Ocak 2024'te milletvekilliği düşürüldü. Anayasa Mahkemesi ise 22 Şubat 2024 tarihli gerekçeli kararında milletvekilliğinin düşürülmesinin fiilen yok hükmünde olduğunu ilan etti. Can Atalay, günümüzde hâlen Silivri Cezaevi'nde tutuklu bulunmakta ve adalet mücadelesine hücresinden devam etmektedir.