Tarih ve coğrafya alanındaki derin araştırmalarıyla tanınan Mustafa Çağatay Uluçay, 1907 yılında Çankırı'nın Çerkeş ilçesinde dünyaya geldi. Arif Ağa ile Hatice Hanım'ın oğlu olan Uluçay, ömrünü Türk tarihinin ve kültürünün bilinmeyen yönlerini aydınlatmaya adamış kıymetli bir şahsiyettir. Hayatı boyunca kaleme aldığı kitap, makale, dergi yazısı ve çeşitli bildirilerin toplam sayısı 300'ü aşarak devasa bir birikim oluşturmuştur. Araştırmacının bilim dünyasına kazandırdığı özgün belgeler, tarih yazımına yepyeni bir soluk getirmiştir. Değerli tarihçi, 4 Ağustos 1970 tarihinde İstanbul'da vefat edene kadar hem sınıflarda öğrencilerine hem de kütüphanelerde okurlarına ışık tutmaya devam etmiştir. Onun bu örnek yaşamı, Anadolu'dan başlayan ve İstanbul'un arşivlerinde nihayete eren büyük bir ilim sevdasıdır.
Eğitim Hayatı ve İlk Öğretmenlik Deneyimi
Genç Mustafa Çağatay'ın eğitim hayatındaki ilk büyük adımı, İzmir Öğretmen Okulu'na kaydolması ile başladı. Burada öğretmenlik mesleğinin temel ilkelerini öğrendi. Daha sonra eğitimine Ankara'da devam etme kararı aldı. Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü bünyesindeki yükseköğrenimini ise 1933 yılında başarıyla tamamlayarak mezuniyetini elde etti. Diplomasını aldığı sene Burdur Ortaokulu'na öğretmen olarak atandı. Böylece genç yaşta tarih ve coğrafya öğretmeni olarak meslek hayatına resmen adım atmış oldu. Öğretmenlik mesleğini icra ederken eğitime bakış açısını da geliştirmiştir. Burdur'daki bu ilk öğretmenlik deneyimi, genç idealist tarihçinin gelecekte gerçekleştireceği geniş çaplı akademik araştırmaların ve yazarlık kariyerinin en önemli basamaklarından birini oluşturarak meslek hayatına yön vermiştir.
Manisa Yılları ve İngiltere Seyahati
Başarılı öğretmen, 1935 yılında Manisa'ya atanarak meslek hayatında yepyeni bir sayfa açtı. Burada Manisa Ortaokulu ve Manisa Lisesi bünyesinde 1947 yılına kadar aralıksız olarak tarih ve coğrafya dersleri verdi. Manisa'daki lise yıllarında tarih derslerini öğrenciler için daha cazip hale getirmeyi başardı. Manisa'da geçirdiği bu on iki yıllık verimli dönem boyunca bir yandan yüzlerce öğrenciyi geleceğe hazırlamış, diğer yandan da yörenin yerel tarihi ile ilgili çok kıymetli araştırmalar yürütmüştür. Manisa'daki verimli çalşmalarının ardından, Balıkesir Necati Bey Eğitim Enstitüsü'ne tarih öğretmeni olarak tayin edildi. Ancak aynı yıl içinde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yurt dışına gönderilmesi uygun görüldü. Bakanlığın kararıyla İngiltere'ye giden Uluçay, orada mesleki bilgisini ve kültürel birikimini artırma şansı buldu. İngiltere seyahati, onun tarih metodolojisi konusundaki ufkunu genişletmiştir.
Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi ve Eserleri
Yurda döndükten sonra tarihçi, 1949 ile 1951 yılları arasında Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'ndeki tasnif çalşmalarında görev alarak burada pek çok bilinmeyen vesikayı gün yüzüne çıkarmıştır. Arşivin derinliklerinde titiz bir çalşma yürüttü. Topkapı Sarayı Müzesi bünyesindeki bu çalşmalar, onun akademik yetkinliğini tümüyle ispatlayan niteliktedir. Bu vazifesi sırasında saray arşivinin tozlu raflarında saklı kalmış olan pek çok yeni belgeye rast geldi. Bulduğu bu özgün vesikaları bilim dünyası ile paylaşmak amacıyla hızlıca yayın hayatına kazandırdı. Topkapı Sarayı'nda elde ettiği bu zengin veriler, onun yazarlık kariyerinin en verimli dönemini başlattı. Uluçay, araştırma sonuçlarını kitap ve makalelere dönüştürmeyi sürdürdü.
Uluçay'ın mesleki kariyeri boyunca görev yaptığı belli başlı kurumlar şunlardır:
- Burdur Ortaokulu bünyesinde yürüttüğü ilk öğretmenlik görevi
- Manisa Ortaokulu ile Manisa Lisesi'ndeki uzun soluklu öğretmenlik dönemi
- Balıkesir Necati Bey Eğitim Enstitüsü tarih öğretmenliği görevi
- Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi bünyesindeki tasnif çalşmaları
Yazarın İlim Mirası
Kariyeri süresince kaleme aldığı telif kitaplar, çeşitli akademik mecmualarda basılan makaleler ve katıldığı bilimsel kongrelerde sunduğu bildirilerin genel toplamı 300'ü aşarak kendi döneminde muazzam bir yayın sayısına ulaşmıştır. Yorulmak bilmeyen araştırmacı kişiliği, onu kendi döneminin en saygın ilim insanları arasına taşımıştır. Ömrünün son günlerine kadar yazmaktan ve öğretmekten vazgeçmedi. Değerli tarihçi ve yazar, 4 Ağustos 1970 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. Geriye bıraktığı yüzlerce kaynak eser, bugün dahi tarih araştırmacılarının yolunu aydınlatmaya devam etmektedir. Eserleri günümüzde de kütüphanelerin en önemli köşelerinde yer almaktadır.