Türkiye'de modern biliminin gelişimine ve fizik eğitimine yön veren öncü isimlerden biri olan Belkıs Özdoğan, 23 Temmuz 1912 tarihinde İstanbul'da dünyaya gözlerini açtı. Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında yetişen ve ülkemizin ilk kadın fizik profesörleri arasında yer alan başarılı akademisyen, özellikle optik alanındaki deneysel çalışmaları ve yetiştirdiği sayısız bilim insanıyla Türk akademik dünyasında derin izler bıraktı. İstanbul Üniversitesi Tecrübi Fizik Kürsüsü'nde uzun yıllar boyunca görev alan ve kaleme aldığı kitaplarla tanınan profesör, 24 Eylül 2002 tarihinde hayata gözlerini yumdu.
Aydın Bir Aile ve Yahya Kemal’in Dokunuşu
Kariyerindeki başarıların temelinde, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e geçiş döneminin kültürel ve entelektüel birikimini taşıyan saygın bir aile ortamı bulunuyordu. Babası Mehmet Celaleddin Bey, Darülfünun bünyesinde Deniz Ticaret Hukuku çalışmalarıyla bilinen, Osmanlı'nın son döneminde Salih Paşa kabinesinde kısa süre Adliye Nazırlığı yapmış önemli bir müderristi. Annesi ise aynı zamanda ailenin direği olan Emine Hanım idi. Beş çocuklu ailenin en küçük evladı ve tek kızı olan Belkıs Celal'in ağabeyleri de kendi alanlarında tanınmış değerli şahsiyetlerdi:
- Sadrettin Celal: Ülkenin önemli eğitim bilimcileri arasında yer almıştır.
- İhsan Celal: Bursa'da kurduğu konserve fabrikasıyla Türk sanayisinde konservecilik alanında hizmet etmiş bir iş insanıdır.
- Yusuf Kenan Bey: Hukuk alanında başarılı bir avukat olarak kariyer yapmıştır.
- Necip Celal: Türk tango müzığinin efsanevi bestecisi olarak tanınmaktadır.
Ailenin soyadı hikayesi de Türk kültütarihinin ilginç bir detayını barındırır. Soyadı Kanunu'nun kabul edilmesinin ardından, ailenin yakın dostu olan ünlü şair Yahya Kemal Beyatlı, onlara vatansever bir anlam taşıyan ve 'memlekete ant içen' manasına gelen 'Andel' ismini önerdi. Aile üyeleri, günlük konuşmadaki telaffuz kolaylığını gözeterek bu kelimeyi Antel biçimine dönüştürdü ve resmi soyadı olarak benimsedi. Antel soyadı bu şekilde doğdu.
Kandilli Kız Lisesinden Akademik Hayata
Orta öğrenimini İstanbul Kandilli Kız Lisesi'nde tamamlayan Belkıs Celal, fizik bilimine olan ilgisi doğrultusunda 1939 yılında İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü'nde yüksek öğrenimine başladı. Buradan başarıyla mezun olduktan sonra mesleğe adım atarak bir yıl boyunca Çapa Yüksek Öğretmen Okulu'nda fizik öğretmenliği yaptı. Öğretmenlik onun ilk mesleğiydi. Öğretmenlik döneminin hemen ardından, mezun olduğu üniversitenin Tecrübî Fizik Kürsüsü'ne asistan kadrosuyla atandı. Aynı kürsüde kendisi gibi asistan olarak görev yapan İhsan Özdoğan ile hayatını birleştiren genç araştırmacının bu evlilikten 1943 yılında oğlu Mehmet Özdoğan dünyaya geldi.
Tecrübi Fizik Kürsüsü'ndeki akademik çalşmaları esnasında, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Nazi Almanyası'ndan ayrılıp Türkiye'ye sığınan ünlü Alman fizikçi Harry Dember'in asistanlığını yürüttü. Savaşın sona ermesinden kısa bir süre önce Dember'in kürsüden ayrılması üzerine çalşmalarını bir diğer saygın Alman bilim insanı olan Kurt Zuber'in danışmanlığında sürdürdü. Zuber'in rehberliğinde tamamladığı 'Karbondioksiti Alınmış Kuru Hava İçinde Ultrasonik Absorpsiyon ve Yansıma Katsayılarının Bulunması' başlıklı teziyle doçent unvanını almaya hak kazandı. Akademik vizyonunu genişletmek için 1951-1953 yılları arasında Paris'te optik üzerine önemli araştırmalar yürüten Özdoğan, Türkiye'ye döndükten sonra çalşmalarına hız kesmeden devam etti ve 1970 yılında profesörlük kadrosuna atandı. Paris yılları ona çok şey kattı.
Fizik Kürsüsünde Bir Ömür ve Bilim Mirası
Bilimsel araştırmalarının yanı sıra eğitimciliğiyle de ön plana çıkan Belkıs Özdoğan, deneysel optik alanında çalışacak pek çok akademisyenin yetişmesinde kilit bir rol oynadı. Yazdığı ve üniversitelerin ilgili bölümlerinde temel kaynak eser haline gelen 'Kimyada Fiziki Metodlar' isimli ders kitabından nesiller boyu pek çok öğrenci faydalandı. Fizik kürsüsündeki uzun ve üretken yılların ardından 1982 yılında emekli olan profesör, 24 Eylül 2002 tarihinde aramızdan ayrıldı. O, ardında silinmez izler bıraktı. Geride bıraktığı zengin bilimsel miras, yetiştirdiği akademisyenler ve kaleme aldığı eserler sayesinde Türkiye'nin fizik tarihindeki seçkin yerini korumaktadır.