Türkiye'nin modern mimari serüvenine yön veren en önemli isimlerden biri olan Veli Behruz Çinici, 7 Eylül 1932 tarihinde İstanbul Kadıköy'de dünyaya gelmiştir. Eğitim ve kamu yapıları başta olmak üzere geniş bir alanda ürettiği öncü projelerle tanınan usta mimar, özellikle çıplak beton uygulamaları ve eşi Altuğ Çinici ile birlikte tasarladığı ODTÜ Kampüsü ile Türk mimarlık tarihine silinmez bir imza atmıştır. Cumhuriyet döneminin özgün çizgilerini yansıtan eserleri, geleneksel bağlam ile modern teknikleri harmanlayan estetik arayışların en nitelikli temsilcileri arasında yer alır.
Gençlik yıllarını İstanbul'da geçiren Çinici, ortaöğrenimini 1949 yılında tarihi Vefa Lisesi'nde tamamlayarak mezun olmuştur. Yükseköğrenim için adım attığı İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nden ise 1954 senesinde başarıyla mezun olarak mesleki unvanını almıştır. Mezuniyetinin hemen ardından, aynı yıl meslektaşı Ayhan Tayman ile birlikte İstanbul'daki ilk atölyesini kurarak serbest mimarlık hayatına adım atmıştır. Usta isim, fakültenin Şehircilik Kürsüsü'nde asistan olmuştur. 1955'te Maçka Teknik Okulu'nda ders vermeye başlamıştır. Ayrıca Ankara Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi ile Eskişehir Anadolu Üniversitesi Mimarlık Fakültesi bünyesinde öğretim üyeliği yaparak genç mimarların yetişmesine katkı sağlamıştır.
Akademiden Kampüslere Uzanan Yenilikçi Çizgi
Akademik çalışmalarını sürdürürken ulusal ve uluslararası pek çok yarışmaya katılan Çinici, 1956 yılında Ayhan Tayman ile ortak bir özel büro açmıştır. Usta mimarın kariyerindeki en büyük dönüm noktalarından ilki, Enver Tokay, Hayati Tabanlıoğlu ve Ayhan Tayman ile katıldığı Erzurum Atatürk Üniversitesi Kampüsü Planlama Yarışması'nda kazandığı birinciliktir. Tasarım gücünü kanıtlayan bu başarının arkasından, yurt genelinde ses getiren pek çok prestijli projede birincilik ödülleri almaya devam etmiştir. Söz konusu yarışmalar arasında şunlar yer alır:
- 1957 Ankara Petrol Ofisi Yönetim Binası Yarışması (Ayhan Tayman ile birlikte)
- 1958 Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlük Yapısı Yarışması (Enver Tokay ve Teoman Doruk ile birlikte; bu proje uygulanmamıştır)
- 1959 Eminönü Çarşı Kompleksi Yarışması
- 1966 İstanbul Teknik Üniversitesi Yerleşkesi Yarışması
Behruz Çinici, 1960 senesinde öğrencisi ve eşi olan Altuğ Çinici ile hayatını birleştirmiştir. Bu evlilik, aynı zamanda Türk mimarlık tarihinin en verimli mesleki ortaklıklarından birinin de başlangıcı olmuştur. Çift, 1961'de ODTÜ Kampüsü yarışmasını kazanmıştır. Bu büyük projeyi hayata geçirmek üzere 1962 yılında Ankara'ya taşınan ikili, 1963'te Çinici Mimarlık firmasını kurmuştur. Ankara'da ülkenin ilk fen lisesinin projelendirilmesini ve uygulamasını da gerçekleştiren usta mimar, 1980 yılına kadar ağırlıklı olarak ODTÜ yapılarının inşasına yoğunlaşmıştır. Çinici Mimarlık, eğitim ve üniversite yapılarından konutlara, çeşitli devlet binalarına uzanan geniş bir alanda proje ve araştırma faaliyetleri yürütmüş; çıplak beton ile prefabrik beton panel gibi yapı tekniklerinin ülkemizdeki ilk uygulamalarına öncülük etmiştir.
Toplu Konutlar, Kamu Yapıları ve Uluslararası Çalışmalar
Mesleki çalışmalarını geniş bir coğrafyaya yayan Behruz Çinici, 1970'li yıllarda Orta Anadolu bölgesinde toplu konut projelerine yönelmiştir. Çorum kentinde hayata geçirilen 3000 konutluk Binevler projesi, çocuksuz aileler ile bekarlar için özel kurgulanmış birimleriyle bu dönemin en çarpıcı örneklerinden biridir. Usta mimar, 1980'li yıllara gelindiğinde ise Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) kampüsü içerisindeki önemli yapıların planlama ve uygulama süreçlerini üstlenmiştir. Bu çerçevede tasarladığı Halkla İlişkiler Binası, Milletvekilleri Sitesi ile TBMM Camisi ve Kitaplık Kompleksi mimarlık camiasında büyük yankı uyandırmıştır. Çinici, ulusal projelerinin yanı sıra Libya ve Suudi Arabistan'da da toplu konutlar, tatil köyleri, otel ve saray projeleri tasarlamıştır.
Kariyeri boyunca mimarlığın yasal ve yönetsel sınırlarının çizilmesine de katkı sunan Çinici, pek çok kamu kurumunda kritik görevler yürütmüştür. 1964-1966 yıllarında İmar İskan Bakanlığı Şehir Planlama Komitesi üyeliği yapmış, 1972-1974 döneminde ise Turizm Bakanlığı bünyesinde danışmanlık ve Turizm Bankası'nda müşavir mimarlık yapmıştır. Başarılı çalışmaları vesilesiyle 1977'de TBMM Vakfı Sanatçı Üyeliği'ne layık görülmüştür. 1980'de Paris'te kurulan UIA Kentsel ve Kırsal Düzenleme Çalışma Grubu üyeliğine seçilen mimar, 1982'de Uluslararası Hadara Derneği şeref üyeliğine getirilmiş ve YÖK Sitesi müşavir mimarı olmuştur. Hindistan Cumhurbaşkanlığı davetiyle Hindistan'da ve komşu ülke İran'da mesleki konferanslar veren Çinici, 1993 yılında T.C. Başbakanlık Şehircilik Mimarlık Başdanışmanlığı görevine atanmıştır. Bu dönemde kendisine devlet tarafından Büyükelçilik unvanı tevdi edilmiştir. Resmi görevi esnasında Edirne, Isparta, İzmir ve Şanlıurfa'dan Kazakistan'a uzanan geniş bir coğrafyada çeşitli planlama ve restorasyon faaliyetleri yürütmüştür.
Prestijli Ödüllerle Taçlandırılan Yarım Asırlık Miras
Behruz Çinici'nin yarım asrı aşan meslek hayatı, yurt içi ve yurt dışındaki saygın kurumlar tarafından pek çok ödül ve adaylıkla taçlandırılmıştır. Tasarımlarıyla modern mimarlığa yön veren usta isim, 1981 yılında Fransız Mimarlar Odası tarafından Sir Robert Matthew Ödülü'ne aday gösterilmiştir. Aynı yıl ODTÜ tarafından dünyaca ünlü Pritzker Mimarlık Ödülü'ne ve Türkiye genelinde ise Atatürk Ödülü'ne adaylığı uygun bulunmuştur. Mimarlık camiasında yankı uyandıran TBMM Camisi projesinde gösterdiği cesur ve yenilikçi yaklaşımları sayesinde, 1995 yılında oğlu Can Çinici ile birlikte prestijli Uluslararası Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü almaya hak kazanmıştır. 2004 senesinde Mimarlar Odası tarafından düzenlenen IX. Ulusal Mimarlık Sergisi'nde, meslek hayatı boyunca ürettiği benzersiz projeleri vesilesiyle en saygın ödüllerden biri olan Büyük Ödül'e yani Sinan Ödülü'ne layık görülmüştür. Kendisi gibi mimar olan oğlu Can Çinici'yi yetiştiren ve geride anıtsal eserler bırakan usta sanatçı, 18 Ekim 2011'de 79 yaşında İstanbul'da vefat etmiştir.
Ustanın İstanbul'daki bireysel eserlerinin yanı sıra 1987 tarihli Taksim Meydanı Uluslararası Yarışma Projesi (ikincilik ödülü), Naciye Sultan Sitesi, Soyak Sitesi ve Salacak'taki restorasyon çalışması önemli projeleri arasında sayılabilir. Çinici'nin planladığı ve inşa edilen diğer önemli projeleri भी şunlardır:
- Bodrum ve Güllük Tatil Köyleri ile Burhaniye AR-TUR
- Ankara'da İran İlkokulu
- İstanbul'da Soyak, Mercan ve Platin konutları
Usta mimarın meslek yaşamı boyunca layık görüldüğü diğer prestijli ödüller de şunlardır:
- 1984 - Sedat Simavi Mimarlık ve Kent Düzenleme Ödülü
- 1986 - Türkiye İş Bankası Kent ve Mimarlık Ödülü
- 1991 - Türkiye Prefabrik Birliği Ödülü