Banu Avar, 18 Temmuz 1955 tarihinde Eskişehir’de dünyaya gelen, ülkemizin tanınmış gazeteci, yazar ve belgesel yapımcılarındandır. Dağıstan Avar kökenli beden eğitimi öğretmeni Mehmet Bahattin Avar ile Üsküplü bir göçmen kızının evliliğinden doğan Avar, köklü bir aile bağına sahiptir. Kamuoyunda sıklıkla eğitimci Sıdıka Avar’ın kızı olduğu yönünde yanlış bir bilgi bulunmaktadır. Oysa başarılı gazeteci, babasının 1937 yılında Sıdıka Hanım’dan ayrılmasının ardından gerçekleştirdiği ikinci evliliğinden dünyaya gelmiştir. Gençlik yıllarından itibaren medyaya ilgi duyan Avar, meslek hayatı boyunca çok sayıda önemli yayına ve yapıma imza atarak Türk basınında derin bir iz bırakmıştır.
Londra Yılları ve Belgesel Dünyasına Giriş
Basın sektöründeki ilk adımlarını Süreç dergisiyle atan Avar, 1980’li yıllarda Günaydın, Dünya ve Vatan gibi saygın gazetelerde muhabirlik yaptı ve ses getiren yazı dizileri hazırladı. Eğitim hayatını yurt dışında taçlandırmak amacıyla İngiltere’ye giderek Londra City Üniversitesi’nde yüksek lisans derecesi aldı. İngiltere başkentinde bulunduğu bu dönemde, BBC Türkçe servisinde radyo programcılığı yaptı. Aynı zamanda kurum bünyesindeki belgesel eğitimlerine katıldı. Ardından TRT’nin Londra temsilciliği görevini üstlendi. Efsanevi haber programı 32. Gün’ün ilk yıllarında da Londra muhabiri olarak görev aldı. Kıbrıs Belgeseli ile Demirkırat gibi Türk televizyon tarihinin mihenk taşı niteliğindeki yapımlarında araştırmacı ve yapımcı kimliğiyle mutfakta yer aldı. Avar, 1985’ten bu yana yönetmenlik çalışmalarını sürdürmektedir.
Televizyon Kanallarında Küresel Yolculuklar ve Sınırlar
1999 yılında TRT ekranlarında izleyiciyle buluşan Mozaik ve Kaleydeskop gibi prestijli yapımların yönetmenliğini, sunuculuğunu ve yapımcılığını üstlendi. Bu süreçte uluslararası alanda da adından söz ettirerek BBC ve Discovery Channel için hazırlanan I. Ceasar (Ben Sezar), Crimean War (Kırım Savaşı), The Great Game (Büyük Oyun) ve Troy (Truva) belgesellerinin Türkiye prodüktörlüğünü yürüttü. Aynı yıl Tv 8 bünyesinde yepyeni bir adım atarak kanalın Belgesel Departmanı’nı kurdu. Bu departmanın başında 2004 yılına kadar kalarak yönetmen sıfatıyla çok sayıda nitelikli esere imza attı.
Tv 8’deki görevinden ayrıldıktan sonra TRT 1’de yayınlanmaya başlayan “Sınırlar Arasında” programı, Avar’ın kariyerinde yeni bir dönüm noktası oldu. Yapımcılığını ve yönetmenliğini üstlendiği bu cesur programla Balkanlar’dan Kafkasya’ya, Orta Asya’dan Latin Amerika’ya ve Çin’e kadar geniş bir coğrafyayı mercek altına aldı. Daha sonra TRT 2 ekranlarına taşınan program, “Büyük Ortadoğu Projesi” başlıklı bölümün kurgulandığı 2008 yılının Mayıs ayında ani bir kararla yayından kaldırıldı. Deneyimli televizyoncu, bu engelin ardından 2009 yılında Avrasya TV’ye geçerek “Banu Avar’la Dünya Düzeni” programıyla izleyicileriyle yeniden buluştu. Avar, meslek hayatının en büyük hatasını, mizah amaçlı haberler üreten Zaytung sitesinin kurgusal bir içeriğini gerçek sanarak yayında paylaşması olduğunu açık yüreklilikle ifade etmektedir.
Seçkin Belgeselleri ve Kültürel Mirası
Banu Avar’ın imza attığı çok sayıda belgesel, uluslararası platformlarda ve farklı ülkelerin devlet televizyonlarında kendine yer bulmuştur. Örneğin, Kuzey Makedonya’nın eşsiz güzelliğini anlatan Ohri belgeseli Makedon Ulusal Kanalı’nda gösterilirken, Azerbaycan’ın merhum liderini konu alan çalışma da Azerbaycan devlet kanalında defalarca ekrana yansımıştır. Gazetecinin öne çıkan bazı önemli yapımları şunlardı:
- Denizciler Belgeseli (2000 - 2001): Deniz Kuvvetleri Komutanlığı desteğiyle Türkiye’nin denizcilik geçmişini ele alan kapsamlı bir çalışma.
- Afganistan: Devlerin Savaş Alanı (2002): Bölgedeki büyük mücadeleleri inceleyen nitelikli yapımdır.
- Kafkaslarda Politik Bir Satranç Ustası: Rıza Oğlu Haydar Aliyev (2004): Azerbaycan siyasetini ve Aliyev’in rolünü irdeleyen belgesel.
- Sınırlar Arasında (2004): Farklı ülkelerin sosyal ve politik durumunu aktaran ünlü haber-belgesel dizisi.
Edebi Eserleri ve Aldığı Saygın Ödüller
Kariyeri boyunca edindiği tecrübeleri ve analizleri kaleme alan Avar, çok sayıda kitap yayımlamıştır. Eserlerinde genellikle küreselleşme karşıtı tezler, Avrupa Birliği politikaları ve Avrasya perspektifi üzerinde durmuştur. Yazarın başlıca kitapları arasında şunlar bulunmaktadır:
- Hangi Avrupa? (2008)
- Böl ve Yut (2009)
- Kaçın! Demokrasi Geliyor! (2011)
- Zemberek (2016)
Gazetecilik ve belgesel alanındaki üretkenliğiyle Türkiye’nin önde gelen kurumları tarafından ödüllendirilen Banu Avar, 2005 yılında Türkiye Yazarlar Birliği tarafından “Yılın Televizyon Programcısı” seçilmiştir. Ayrıca TÜRKSAV Hizmet Ödülü (2005), Çağdaş Gazeteciler Derneği Televizyon Haber Ödülü (2006) ve Yeditepe Üniversitesi tarafından kendisine takdim edilen fahri doktora unvanı (2007) gibi pek çok değerli başarıyla onurlandırılmıştır.