Kürt halk müziğinin ve dengbêjlik geleneğinin en önemli seslerinden biri olan Ayşe Şan (tanınan diğer adlarıyla Eyşana Kurd, Eyşe Xan veya Eyşana Elî), Diyarbakır'da dengbêj bir babanın kızı olarak dünyaya gözlerini açmıştır. Annesi dışındakı ailesinin müzikle ilgilenmesine karşı çıkması yüzünden sürgüne zorlanan sanatçı, aynı zamanda Türkçe ve Kürtçe dillerinde seslendirdiği ezgilerle geniş kitlelere ulaşmıştır. Yaşamı boyunca radyo programları, doldurduğu kasetler ve konserler aracılığıyla sanatını halkla buluşturmuştur.
Gurbet Yılları ve Aile Baskısı
Müziğe adım atmasıyla birlikte ailesinden büyük tepki gören Ayşe Şan, annesi dışındakı tüm aile fertlerinin muhalefetiyle karşılaşmıştır. Bu durum, onu Diyarbakır'dan uzaklaşmaya ve hayatının büyük kısmını gurbette geçirmeye mecbur bırakmıştır. Gaziantep'ten İstanbul'a, Almanya'dan Bağdat'a ve nihayet İzmir'e uzanan bu uzun serüven, sanatçının yaşam mücadelesinin bir parçası olmuştur. Ayrıca Almanya'da bulunduğu yıllarda bir evladını kaybetmiştir. Sanatçının daha sonraki yıllarda üç çocuğu daha olmuştur.
Türkçe ve Kürtçe Ezgilerle Sanat Hayatı
Sanatçı, müzikal kariyeri boyunca sadece tek bir dille sınırlı kalmayıp hem Türkçe hem de Kürtçe dillerinde eserler seslendirmiştir. Bu çok dilli repertuarı sayesinde farklı dinleyici kitlelerine ulaşmayı başaran ünlü dengbêj, çeşitli radyolarda aktif olarak çalışmış ve sesini geniş kitlelere duyurmuştur. Aynı zamanda stüdyolarda kaset doldurarak eserlerini kalıcı hale getirmiş ve düzenlediği konserlerle dinleyicileriyle doğrudan bağ kurmuştur. Onun bu zengin müzik kariyeri, ailesinin baskılarına rağmen sanata tutunmasının en büyük kanıtıdır.
Diyarbakır Vasiyeti ve Son Vuslat
Sanatçının en büyük vasiyeti, doğduğu yer olan Diyarbakır'a gömülmekti. Ancak ailesinin katı duruşu nedeniyle bu vasiyet hemen gerçekleşemedi. Yıllar süren bekleyişin ardından, 18 Haziran 2025 tarihinde Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin girişimleri ve organizasyonu sayesinde naaşı memleketine nakledilmiştir. Sanatçının cenazesi vasiyetine uygun şekilde Diyarbakır'daki Yeniköy Mezarlığı'na defnedilerek toprak hasreti son bulmuştur.