Türkiye'de paleoantropoloji ve adli antropoloji alanlarının kurumsallaşmasında öncü rol oynayan Prof. Dr. Ayla Sevim Erol, Ankara Üniversitesi'ndeki akademik çalışmaları ve Çankırı Çorakyerler kazı başkanlığıyla Anadolu'nun tarih öncesi geçmişine ışık tutan seçkin bir bilim insanıdır. Kahramanmaraş'ta dünyaya gelen araştırmacı, ülkemizde ilk antropoloji yüksek lisans ve doktora programlarını kurarak adli tıp çalışmalarına yön vermiştir. Anadolu coğrafyasına ait antik insan iskeletlerini inceleyerek geçmiş toplumların biyolojik özelliklerini gün yüzüne çıkarmıştır.
Bilim Yolculuğuna İlk Adımlar
Ayla Sevim Erol, Kahramanmaraş'ın Göksun ilçesindeki Çerkes köyü Yantepe'de doğdu. Altı çocuklu bir ailenin dördüncü evladı olarak dünyaya geldi. Göksun'daki Anafartalar Ortaokulu'ndan mezun oldu. Ankara'da tıp öğrenimi gören ağabeyinin yanında kalarak eğitimine Ankara Kız Lisesi'nde devam etti. Ağabeyinin Kayseri'ye gitmesi üzerine diğer kardeşleriyle oraya yerleşti. Lise öğrenimini Kayseri'de tamamladı. Yükseköğrenim için 1981 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü'ne girdi. Mezuniyetinin ardından Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladı. Yüksek lisans ve doktora eğitimini de burada tamamladı. Akademik yaşamını DTCF Paleoantropoloji Anabilim Dalında sürdürdü.
Adli Antropolojinin Türkiye'deki Öncüsü
Erol, kariyeri boyunca adli tıp uzmanları ve diş hekimleriyle disiplinler arası ortak projeler gerçekleştirdi. Akademik yaşamında adli bilimlerle sıkı bağlar kurdu. Diş hekimleri, adli tıp uzmanları ve kriminal laboratuvarlarla koordineli biçimde çalışarak adli vakaların çözülmesine katkı sundu. Türkiye'de adli antropolojinin bir bilim dalı olarak kabul görmesinde bu çok disiplinli projelerin etkisi büyüktür. Türkiye'de adli antropoloji eğitiminin temellerini atmak üzere Ankara Üniversitesi Adli Bilimler Enstitüsü bünyesinde ülkemizin ilk antropoloji yüksek lisans ve doktora programlarının açılmasına öncülük ederek bu alanda büyük bir boşluğu doldurmuştur.
Akademik araştırmalarında özellikle Anadolu'da yaşamış eski toplumların iskelet kalıntıları üzerinde durdu. Bu iskeletlerin antropolojik analizlerini yaparak geçmiş toplulukların fiziksel yapılarını, sağlık durumlarını ve yaşam standartlarını belirlemeyi hedefledi. Yürüttüğü paleoantropolojik incelemeler, Anadolu'nun demografik tarihini aydınlatmada önemli bir rol oynadı. Uluslararası alanda da faaliyet göstererek Kıbrıs Kayıp Şahısları Kimliklendirme Komitesi'nde Birleşmiş Milletler projesi kapsamında dersler verdi. Birleşmiş Milletler desteğiyle hayata geçirilen projede, Kıbrıs'taki kayıp kişilerin kimliklerinin belirlenmesi amacıyla çalışan uzmanlara kritik eğitimler verdi. Bu eğitimlerle komitede görev alacak yeni nesil adli antropologların sahada aktif roller üstlenmesini sağladı. İçişleri Bakanlığı'nın düzenlediği olay yeri inceleme kurslarında emniyet mensuplarına adli antropoloji eğitimi sundu. Uluslararası alanda mesleki deneyim kazanmak amacıyla Gürcistan, Fransa, Belçika ve Etiyopya gibi farklı ülkelerde gerçekleştirilen paleoantropolojik kazı çalışmalarına katılarak küresel düzeyde bilimsel metotları yerinde inceleme fırsatı bulmuştur.
Çorakyerler Kazıları ve Anadolu'nun Tarih Öncesi Mirası
Başarılı akademisyen, 2001 yılından itibaren Türkiye'nin en zengin fosil yataklarından biri olan Çorakyerler Omurgalı Fosil Yatağı kazılarını yönetti. Çankırı'daki bu kazılarda kırktan fazla türe ait binlerce omurgalı hayvan fosili tespit edildi. Araştırma ekibiyle birlikte bölgede dünya bilim literatürüne geçen dört yeni canlı türü keşfetti. Bu kazılarda tanımlanan yeni türler şunlardır:
- Hystrix kayae: Oklu kirpi benzeri bir hayvan türü.
- Qurliqnoria chorakensis: Keçiden büyük, geyikten küçük boyutlarda bir canlı.
- Gangraia anatolica: Geyik ile keçi arasında yer alan, antilop benzeri bir tür.
- Anadoluvius turkae: Goril benzeri özellikler taşıyan insansı bir canlı.
Çankırı'daki kazı çalışmaları sadece yerel değil, aynı zamanda uluslararası düzeyde büyük bir bilimsel heyecan yarattı. Bölgede yürütülen kazılardan elde edilen bulgular, Anadolu'nun tarih öncesi dönemdeki faunası ve ekolojisi hakkında benzersiz veriler sağladı. Saygın bilim dergisi Nature'da yayımlanan araştırmayla bölgenin küresel çapta dikkat çekmesi sağlanırken, bilim insanının yürüttüğü bu başarılı çalışmalar 2025 yılında Çukurova Sanat Girişimi tarafından Çukurova Ödülü'ne layık görülmüştür.