Uluslararası yargı tarihinde diplomatik dokunulmazlık tartışmalarının merkezinde yer alan eski büyükelçi ve Birleşmiş Milletler yargıcı Aydın Sefa Akay, hukuk dünyasının en çok konuşulan isimleri arasında bulunuyor. 3 Ağustos 1950 tarihinde dünyaya gelen Türk bürokrat, mesleki kariyeri boyunca hem Dışişleri Bakanlığı bünyesinde üst düzey diplomatik görevler üstlenmiş hem de küresel ölçekteki ceza mahkemelerinde hakimlik yapmıştır. Türkiye'nin uluslararası arenadaki temsilciliğinden BM kürsüsüne uzanan hayatı, 2016 sonrasındaki hukuki gelişmelerle dünya gündemine taşınmıştır.
Akademik Hayatı ve Hariciye Yılları
Hukuk eğitimine Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başlayan Aydın Sefa Akay, burayı 1972 senesinde başarıyla bitirdi. Akademik gelişimini Hacettepe Üniversitesinde sürdüren deneyimli isim, burada yüksek lisans yapmasının ardından insan hakları alanında doktora unvanını kazandı. Meslek hayatının ilk döneminde, 1973 ile 1987 yılları arasında serbest avukatlık yaparak tecrübe kazandı. Hariciye bünyesine katılmasıyla birlikte Dışişleri Bakanlığında Hukuk Müşavirliği ve çeşitli Daire Başkanlığı makamlarında bulundu. Ülkemizi Avrupa Konseyi, UNESCO ve Birleşmiş Milletler nezdindeki Daimi Temsilciliklerde başarıyla temsil eden Akay, Lefkoşa Büyükelçiliğinde de hukuk danışmanlığı yürüttü. Deneyimli diplomat, 2012-2014 döneminde ise Burkina Faso nezdinde Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçisi olarak görev yaptı. Akay, ileri düzeyde İngilizce ve Rusça bilmektedir.
Aydın Sefa Akay, mesleki yaşamı boyunca pek çok önemli merkezde hukuki ve diplomatik misyonlar üstlenmiştir:
- Birleşmiş Milletler nezdindeki Türkiye Daimi Temsilciliği Hukuk Müşavirliği
- Avrupa Konseyi nezdindeki Türkiye Daimi Temsilciliği Hukuk Müşavirliği
- UNESCO nezdindeki Türkiye Daimi Temsilciliği Hukuk Müşavirliği
- Lefkoşa Büyükelçiliği Hukuk Müşavirliği
Uluslararası Adalet Arenasındaki Görevi
Akay'ın küresel hukuk arenasındaki en önemli rolü, Birleşmiş Milletler Uluslararası Ceza Mahkemeleri bünyesindeki çalışmalarıyla gerçekleşti. Ruanda'da işlenen savaş suçlarına dair temyiz davasını yürüten beş kişilik seçkin yargıç heyetinde görev alan Akay, uluslararası ceza hukuku standartlarının uygulanmasında etkin bir rol oynamıştır. Ancak 2016 yılından sonra yaşanan gelişmeler, bu kritik görevdeki yargıcın ismini dünya medyasının manşetlerine taşıdı. Akay'ın tutuklanması Ruanda davalarını kilitledi. Birleşmiş Milletler bu durum üzerine uyarılarda bulundu.
Tarihe Geçen Tutuklama ve Hukuki Süreç
Türkiye'de yürütülen FETÖ/PDY soruşturması çerçevesinde 'Mason İmamı' suçlamasıyla karşı karşıya kalan diplomat, emniyet güçlerince tutuklandı. Bu karar, uluslararası hukuk tarihinde bir ilki temsil ediyordu. Çünkü Aydın Sefa Akay, uluslararası ceza mahkemeleri tarihinde tutuklanan ilk BM yargıcı oldu. Bu gelişmenin ardından Birleşmiş Milletler ve üye ülkeler nezdinde büyük bir kriz patlak verdi. BM Güvenlik Konseyi, Akay'ın serbest kalması için Türkiye'ye çağrılar yaparken, Ankara bu talepleri yanıtsız bıraktı. MICT (Uluslararası Ceza Mahkemeleri Rezidüel Mekanizması) ise 17 Ocak 2017'de Türkiye'yi diplomatik muafiyetleri ihlal etmekle suçlayarak duruma dair açıklama talep etti. Dünya basınında Türkiye'nin tutumu, uluslararası mahkemelerin bağımsızlığını tehlikeye alan bir tavır olarak nitelendirildi ve BM Güvenlik Konseyi'ne sevk edildi. Ankara 16. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen dava sonucunda yargıca 7 yıl 6 ay hapis cezası verilirken, aynı zamanda tahliyesine de karar verildi.