Azerbaycan ve Türkiye'nin ortak askeri tarihinde derin izler bırakan Aslan Hacızade (Aslan Karabağlı, Aslan Berkan), 1897 yılında Karabağ'ın Terter şehrinde dünyaya gözlerini açtı. Genç yaşta vatan savunmasına atılan bu cesur asker, hem Azerbaycan Cumhuriyeti'nin bağımsızlık mücadelesinde hem de Anadolu'daki Türk Kurtuluş Savaşı'nda cepheden cepheye koşarak üstün başarılar sergiledi. Askeri dehası ve sarsılmaz vatan sevgisiyle tanınan Hacızade, iki kardeş coğrafyanın kaderini tayin eden kritik muharebelerde topçu subayı olarak etkin rol oynadı.
İlk Askeri Yıllar ve Şamhor Olayları
Orta öğrenimini tamamladıktan sonra 1917 yılında kendi rızasıyla silah altına alınan Aslan Nusret oğlu Hacızade, Gence sınırlarında konuşlu V. Yelizavetpol tüfek alayında silahlı hizmete başlayarak ömür boyu sürecek askeri kariyerinin ilk adımını attı. Genç vatansever, askeri alandaki yeteneği sayesinde 1918 yılında Gence'deki askeri okula kabul edildi. Topçuluk eğitimini başarıyla bitirdi. Ardından subay adayı olarak Azerbaycan ordusunda aktif göreve başladı.
Transkafkasya Komiserliği'nin talebi doğrultusunda Rus askeri birliklerinin silahlarını teslim ederek Güney Kafkasya bölgesini terk etmesi istenirken, Rus kuvvetlerinin bu karara uymak istememesi bölgede Şamhor olayları olarak bilinen çatışmaların yaşanmasına sebep oldu. Gürciştan sınırından Azerbaycan topraklarına geçiş yapan Rus askeri trenlerinin silahsızlandırılması operasyonunda Aslan Bey'in görev yaptığı alay da aktif rol üstlendi. Çatışmalar neticesinde Rus ordusundan 20 adet top, 70 adet makineli tüfek ve 15 bin adet tüfek teslim alınarak kurulmakta olan Müslüman Kolordusuna devredildi.
Karabağ Harekâtı ve Sovyetlere Karşı İsyanlar
Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'yü kurtarmasının ardından, Karabağ'daki işgalci Ermeni çetelerini temizlemek amacıyla Eylül 1918'de geniş çaplı bir askeri harekât başlatıldı. Bu harekâtı Cemil Cahit Toydemir yönetiyordu. Taarruzda 9. ve 106. Türk alayları ile Azerbaycan tümenleri birlikte savaştı. Aslan Hacızade, Teğmen Cahangir Bey Novruzov'un komuta ettiği topçu bataryasında görev aldı. Askeran civarında başlayan çarpışmalar Ayri köyü yakınlarında şiddetlendi. Nihayet 8 Ekim 1918'de Şuşa tamamen kurtarıldı.
Bolşevik işgalinin başlamasıyla birlikte vatansever subay, bağımsızlık ateşini diri tutmak adına Gence ve Karabağ isyanlarında ön saflarda yer aldı. Aslan Bey ilk olarak Gence'deki ayaklanmaya katıldı. Daha sonra 1920 yılının Haziran ayında Nuru Paşa önderliğinde başlatılan Karabağ ayaklanmasında da yerini aldı. Sovyet idaresi bölgede geçici olarak saf dışı bırakılsa da Kızıl Ordu kısa süre sonra büyük bir güçle karşı taarruza geçti. Direniş gücü ne yazık ki yetersiz kaldı. Aslan Bey'in bataryası, Albay Nuh Bey Sofiyev idaresindeki süvari ve piyade birlikleriyle birlikte Aras Nehri üzerinden İran topraklarına çekilmek zorunda kaldı.
Anadolu'da Yeni Bir Mücadele ve TSK Yılları
İran üzerinden Türkiye'ye geçiş yapan tecrübeli asker, burada Anadolu'nun kurtuluşu için başlatılan Millî Mücadele'ye katıldı. Türk Kurtuluş Savaşı'nda gösterdiği kahramanlıklarla dikkat çeken Hacızade, özellikle zaferin kapılarını aralayan tarihi Dumlupınar Muharebesi'nde üstün cesaret gösterdi. Savaştan sonra da orduya hizmet etmeye devam eden Aslan Bey, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 35 yıl boyunca onurlu bir albay olarak görev ifa etti.
Aslan Hacızade'nin askeri kariyeri boyunca katıldığı ve komuta ettiği bazı önemli askeri faaliyetler şunlardır:
- Şamhor Savaşı: Rus birliklerinin silahsızlandırılması ve Müslüman Kolordusuna silah kazandırılması operasyonu.
- Karabağ Harekâtı: Ermeni çetelerinin bölgeden temizlenmesi ve Şuşa'nın kurtarılması mücadelesi.
- Gence ve Karabağ İsyanları: Sovyet işgaline karşı bağımsızlık amacıyla yürütülen direniş hareketleri.
- Türk Kurtuluş Savaşı: Anadolu topraklarının işgalden kurtarılması ve özellikle Dumlupınar Muharebesi zaferi.
Ömrünü vatanın bağımsızlığına ve Türk dünyasının askeri birliğine adayan Aslan Hacızade, hem Azerbaycan hem de Türkiye askeri tarihinde unutulmaz bir yere sahiptir. İki kardeş milletin bağımsızlık mücadelelerinde gösterdiği üstün kahramanlıklar, onun adını tarihin altın sayfalarına yazdırmıştır.